laatst gewijzigd 1 sept 2010

Mimpi-
dromen en plannen

intro

In 2009, na de Tong Tong Fair, zoals de Pasar Malam Besar nu heet, wist Oooom Piets nichtje Lexa het opeens heel goed: Oooom Piet had een grens bereikt. Was misschien zelfs over een grens heengegaan. In elk geval voelde zij zich niet meer thuis en senang in de wereld van Oooom Piet zoals die geworden was- te groot, teveel nadruk op prijzen en geld (terug)verdienen, te klein percentage ingekocht bij kleine sappelaars, niet genoeg niet-toeristiche kunstnijverheid, te weinig 'gewone dingen' met de geur van Indië/Indonesië.

denken aan toen en dan terug naar de toekomst

Dus ging ze in gedachten terug naar 1996, om de eerste terugreis naar Indonesië, haar geboorteland, 50 jaar na het na-oorlogse vertrek naar Holland in 1946, opnieuw te overdenken. Begin september 2009 nam Lexa samen met een vriend van die allereerste zomer, Made Gata, de boot uit Nusa Penida naar Desa Jungutbatu op Nusa Lembongan, net als Penida een zustereiland van Bali. Er was heel veel veranderd in die 14 jaar waarin ze Indonesië en 'de Indonesiërs ' steeds ietsje beter leerde begrijpen. Lembongan kwam tot grote bloei en zit nu vol toeristen. Maar in gedachten zat Lexa weer in de boot van kaptèn snorkeling en buurman Wayan Tanya, of op het strand met Nyoman Sari.
Als Indisch meisje deed Lexa soms dingen, zonder erbij na te denken, persis zoals Indonesiërs zelf het doen. Pidjitten bijvoorbeeld, een massage geven, doen alle Indonesiërs als ze zien dat iemand moe is, en dat was Nyoman Sari, die door zand te sjouwen voor de bouw van nog meer toeristenbungalows geld verdiende om haar neefjes en nichtjes naar school te laten gaan. In beginners-Bahasa dus: mau saya pijit? "Wil je ik masseer?"
Later vroeg Lexa zich af of het dat Indisch-Indonesische was waarom ze zo snel te logeren werd gevraagd, zonder dat er geld werd verwacht.
Ja- dat eerste bezoek voelde als pulang, thuiskomen.
naar boven]

mimpi manis- bangun pahit-
zoete dromen- bitter ontwaken

Lexa kan haast niet zwemmen- ze heeft een jeugdtrauma dat heeft te maken met een bak mandi in Bandoeng tijdens de oorlog. Ze haat het om water in haar neus te krijgen of over haar hoofd, maar ze is dol op bootjes, strand, vissen, zee. Heel tevreden zat ze dan ook in Wayan Tanya's jukung, een kleine platbodem met aan elke kant grote bamboes tegen het omslaan.
Ze keek naar en nam foto's van haar vrinden in het water. Tanya ving met zijn pun een paar prachtige vissen, zodat Lexa zonder zelf te hoeven snorkelen ze van dichtbij kon bewonderen en fotograferen.
Lexa verzon in Tanya's jukung nieuwe woorden voor Doris Day's When I was just a Little Girl. Zij zong, in haar beste Bahasa, over zoete dromen, mimpi manis:

Saya bermimpi- mimpi manis- ik droom zoete dromen
Tetapi bangun- pagi- ini pahit- maar wakker worden- 's ochtends- dat is bitter
Seperti kopi, tanpa gula- bangun pagi: pahit- zoals koffie, zonder suiker- is het 's ochtends wakker worden bitter.

De gedroomde Pusbelmas, de droom van een studiecentrum met uitwisseling van kennis en ideeen, liep inderdaad bitter af. Maar ach-de smaak van koffie zonder suiker kan je leren waarderen. En je kan ook bangun pagi- 's ochtends wakker worden- op een niet-bittere manier- en lekker blijven dromen- nieuwe zoete dromen.
Wij lichten hieronder een paar droom-plannetjes toe, want Oooom Piet wil terug naar een toekomst vol zoete dromen, met meer dan inkopen en verkopen. Wij laten u graag meedromen.
[naar boven]

Komangs Pondok Mimpi- een droomhuis om je senang in te voelen-
kijk op: www.pondokmimpibalitours.com

Nederland is heel nauw verbonden met haar voormalige kolonie Indonesië, en een niet-neokoloniale benadering van haar geboorteland was één van de drijfveren achter Lexa's inspanningen voor Oooom Piet. Niet zo raar dat veel van Oooom Piets klanten zowel de tanah air kita, de geboortegrond, als de benadering van haar huidige bewoners met Lexa delen.
Na een jarenlange samenwerking die begon bij het allereerste begin van Oooom Piet, had Komang eindelijk genoeg gespaard om zijn grote droom waar te maken. Hij bouwde een pondok, een buitenhuis, op een stukje land van zijn vader. Vlak achter het Lexa zo vertrouwde familie-erf, waar Komang voor haar al in 1998 een eigen kamer liet bouwen, staat nu een mooi, door Komang zelf ontworpen huis, met prachtige houtsnijdeuren en een comfortabele zit-w.c. Bovendien telefoon- en internetverbinding. Gebouwd samen met vrienden en familie, omringd door de kuikentjes van de overbuurman en met uitzicht op sawahs. 'sOchtends slingeren er geregeld apen van de ene pisangboom naar de andere, en 's avonds speelt Komngs zoon Agus vaak op de bamboe rindik, meestal samen met zijn vader of met oom Nasta. U kunt als u naar Bali gaat per mail makkelijk contakt opnemen met Komang. Bij zijn met hulp van een van zijn vele vrinden gemaakte site kunt u zeggen waar het om gaat en u krijgt een mailtje terug met de door u gewenste informatie.
Komang is niet alleen erg aardig- zijn vrouw Astiti kookt lekker en doet met liefde een extra wasje. Komang zelf chauffeert uitstekend en kent alle leuke plekjes. Als u van wandelen of raften houdt: kan. Dieren? Textiel? Tempels? Geen probleem. Maar als u gewoon wat wilt uitrusten en kaartjes schrijven of een boek lezen kan dat ook. Belahpane ligt hoog genoeg dat het niet al te warm is en er zijn comfortabele stoelen op de galerij. Natuurlijk is er altijd een snackje en thee of koffie.
Als u vrinden wilt uitnodigen voor een feestmaal met babi guling kan dat ook worden geregeld- Komang graaft een gat en koopt met uw geld een varken en als er meegegeten mag worden is er nooit een gebrek aan helpers bij het roosteren!

Tempat dicht- Tong Tong Fair verleden tijd- wat nu?

Die droom van de Pusbelmas, het studiecentrum, is toch wel een soort werkelijkheid geworden- als uitwisseling van brieven met Nederlandse leerlingen, maar ook tijdens in- en verkoop is er altijd veel kennis uitgewisseld. De verjaarspartijtjes met Ooooma Piet brengen het echte Indonesië al jaren dichterbij Nederlandse kinderen, maar belangrijker zijn waarschijnlijk de schoolprogramma's. De ene keer gaat het om allochtone kleuters in Utrecht die een ochtendje gevechtsvliegers versieren en ze dan buiten oplaten. Een andere keer is het een groter project waarbij groep 8 een aantal weken tijdens de lessen 'creatief' al knutselend ook veel te horen krijgt over hoe de materialen waar ze mee bezig zijn in Indonesië groeien en/of gebruikt worden. En groep 6, of was het 7, van een Islamitische school in Alphen leerde bij maatschappijleer over Lexa's geboorteland zoals het zich al vanaf de koloniale tijd ontwikkeld heeft tot een modern tropenland- dat in sommige dingen ook aan het 'lan fan erkoms' van hunzelf en van hun aardige en slimme juf doet denken.
De SMP, middelbare school, in Desa Lembongan kreeg les van juf Lexa zodat zij een Engelse brief konden schrijven aan leerlingen van het Gymnasium in Leiden, en de SD, de lagere school, in Belahpane schreef met Lexa's hulp brieven aan groep 8 van de OBS "Lucas van Leyden" op fietsafstand van waar Lexa toen haar snuffelwinkeltje had. En de kleuters van de Nederlandse school in Seminyak maakten prachtige 3-dimensionale collage-tekeningen met hun naam voor de kleuters van diezelfde school in Leiden- en de groten stuurden lange brieven aan een nieuwe groep 8, met wie Lexa de mooiste dingetjes maakte. Meester Siem eerst, later Meester Jaap en Juf Corrie, stonden niet alleen open voor Lexa's manier van een les geven, maar waren wezenlijke factoren bij het tot een succes maken van dit soort 'spelen is leren'.
Ook hebben we veel zin om net als in de beginjaren weer meer met bejaarden te gaan doen- ondertussen hebben we een schandalig grote hoeveelheid foto's waar we eigenlijk niet zo vaak iets mee doen. En bij de Fashion Show van ni9neLives willen we ook graag ouderen betrekken.
[naar boven]

Pay4Play

Het leukste en spannendste projekt, de mooiste droom, dat is wat Lexa betreft Pay4Play, waarvoor bij ni9neLives de eerste i is uitgetrokken- klik maar op: I=in plaats van bedelen. We konden in juli op de Exotische Markt in Warmond de eerste al spelend gemaakte produkten die Made Gata met Komang naar Nederland liet reizen al laten zien- we hebben er zelfs al van verkocht. Het Montessori-principe "mijn spelen is leren" klopt nog steeds. Al spelende maakten de kinderen kringloopkralen van tijdschriftpapier en regen er kettingen van.
Een soort playgroup, zoals ook op Bali populair bij gezinnen waar geld geen groot probleem is. Ook bij Pay4Play wordt geknutseld, maar de dingen die de Pay4Play-kinderen maken zijn bedoeld voor de verkoop. Al mogen de kinderen kiezen of ze hun produkten zelf willen houden of verkopen. Vaak dragen ze de zelfgemaakte ketting of armband eerst zelf en leveren ze hem pas aan het eind van de middag in.
Het eerste, experimentele, groepje is in september 2009 begonnen op het woonerf van Made Gata in Limo op Nusa Penida. Ooit was het een strafeiland, maar Lexa ging er al sinds 1996 heen en vond er lange jaren een plek om even bij te komen tijdens te drukke inkoopreizen. In augustus 2010 is Lexa er weer een paar dagen geweest om te zorgen dat er bij Pay4Play niet te veel misverstanden zouden ontstaan- en omdat ze een heel byzondere band heeft met de kinderen van Limo. Het was heel druk, maar enorm leuk. Toevallig waren er ook een heleboel moeders op het woonerf om een groot tempelfeest voor te bereiden- dus extra veel kleine babies en gezelligheid.
De leeftijd van de kinderen varieert van 1 tot ongeveer 12 jaar. Pas op de SD, de basisschool, leren de meeste kinderen naast bahasa Nusa, een speciale variant van het Balinees, ook bahasa Indonesia. Maar tja- het Pay4Play lied is in het Indonesisch en ook als ze met oma Lexa willen communiceren hebben ze echt Indonesisch nodig. Op verzoek van de iets groteren moet Lexa vaak Eency Weency Spider zingen, met die leuke vingerbewgingen. Zo komt er dus ook wat Engels bij- ook bij de schoolplaten waar fruit op staat afgebeeld staat de naam er onder in Indonesisch en Engels.
Made Gata en zijn vrouw Komang Astini zijn heel warme mensen bij wie er altijd veel kinderen komen aanwaaien. Maar het is niet zo eenvoudig om iemand die zelf wegens geldgebrek al jong op moest houden met school echt te overtuigen dat geld verdienen wel belangrijk is voor de kinderen, maar veel minder voor ons. In de eerste plaats is het geld bedoeld om hen een gevoel te geven dat zij zelf iets kunnen bijdragen aan de kosten van het naar school gaan- bijvoorbeeld. En als je je werk zo goed mogelijk doet geeft dat op zichzelf al bevrediging. Gotong royong, samen een karwei klaren, is een belangrijk fundament van de Balinese sameneving- dat leert elk kind al jong, net als de verantwoordeijk om kleinere kinderen te helpen.
Het moeilijkste was het om Made te laten accepteren dat het bij de produkten ons er niet om gaat zoveel mogelijk te produceren, zodat Pay4Play geld binnenbrengt. Voor het ontwikkelen van creativiteit is het moordend als je de kinderen een voorbeeld in honderdvoud laat namaken. Dus maakten we elke dag iets anders. Grappige dingetjes 'boetseren' van het rijstedeeg waarmee verderop op het erf moeders traditionele versiering maakten voor de tempelverjaardag die op komst was; armbandjes en oorhangers met kleurige kraaltjes; magneetjes met letters en lettergrepen en sommetjes uit schoolplaten geknipt. We willen vooral dat de kleine kinderen de kans krijgen dingen zoals letterherkenning en fijne motoriek te leren. En dat bij alle leeftijden de creativiteit gestimuleerd wordt. Natuurlijk zijn we blij als we produkten kunnen verzinnen die makkelijk ons huis weer verlaten in ruil voor geld. Maar dat geld zal toch vooral elders verdiend moeten worden- al hoeven de kinderen dat niet te weten. Het is voor hun belangrijk dat ze bikin yang lucu- leuke dingen maken, bermain dan belajar, spelen en leren, bersama teman, samen met vrindjes.
En ze zingen allemaal uit volle borst het eind van het Pay4Play-lied mee, dat ze geld krijgen om boeken en eten te kopen: beli buku dan makanan!