|
laatst gewijzigd 1 sept 2010 Mimpi-
dromen en plannenintroIn 2009, na de Tong Tong Fair, zoals
de Pasar Malam Besar nu heet, wist Oooom Piets nichtje Lexa het opeens heel goed:
Oooom Piet had een grens bereikt. Was misschien zelfs over een grens heengegaan.
In elk geval voelde zij zich niet meer thuis en senang in de wereld van
Oooom Piet zoals die geworden was- te groot, teveel nadruk op prijzen en geld
(terug)verdienen, te klein percentage ingekocht bij kleine sappelaars, niet genoeg
niet-toeristiche kunstnijverheid, te weinig 'gewone dingen' met de geur van
Indië/Indonesië. denken aan toen en dan terug naar de toekomstDus
ging ze in gedachten terug naar 1996, om de eerste terugreis naar Indonesië,
haar geboorteland, 50 jaar na het na-oorlogse vertrek naar Holland in 1946, opnieuw
te overdenken. Begin september 2009 nam Lexa samen met een vriend van die allereerste
zomer, Made Gata, de boot uit Nusa Penida naar Desa Jungutbatu op Nusa Lembongan,
net als Penida een zustereiland van Bali. Er was heel veel veranderd in die 14
jaar waarin ze Indonesië en 'de Indonesiërs ' steeds ietsje beter leerde
begrijpen. Lembongan kwam tot grote bloei en zit nu vol toeristen. Maar in gedachten
zat Lexa weer in de boot van kaptèn snorkeling en buurman Wayan
Tanya, of op het strand met Nyoman Sari. Als Indisch meisje deed Lexa soms
dingen, zonder erbij na te denken, persis zoals Indonesiërs zelf het
doen. Pidjitten bijvoorbeeld, een massage geven, doen alle Indonesiërs
als ze zien dat iemand moe is, en dat was Nyoman Sari, die door zand te sjouwen
voor de bouw van nog meer toeristenbungalows geld verdiende om haar neefjes en
nichtjes naar school te laten gaan. In beginners-Bahasa dus: mau saya pijit?
"Wil je ik masseer?" Later vroeg Lexa zich af of het dat Indisch-Indonesische
was waarom ze zo snel te logeren werd gevraagd, zonder dat er geld werd verwacht. Ja-
dat eerste bezoek voelde als pulang, thuiskomen. naar
boven] mimpi manis- bangun pahit- zoete dromen- bitter ontwakenLexa
kan haast niet zwemmen- ze heeft een jeugdtrauma dat heeft te maken met een bak
mandi in Bandoeng tijdens de oorlog. Ze haat het om water in haar neus te
krijgen of over haar hoofd, maar ze is dol op bootjes, strand, vissen, zee. Heel
tevreden zat ze dan ook in Wayan Tanya's jukung, een kleine platbodem met
aan elke kant grote bamboes tegen het omslaan. Ze keek naar en nam foto's
van haar vrinden in het water. Tanya ving met zijn pun een paar prachtige
vissen, zodat Lexa zonder zelf te hoeven snorkelen ze van dichtbij kon bewonderen
en fotograferen. Lexa verzon in Tanya's jukung nieuwe woorden voor
Doris Day's When I was just a Little Girl. Zij zong, in haar beste Bahasa,
over zoete dromen, mimpi manis: Saya bermimpi- mimpi manis-
ik droom zoete dromen Tetapi bangun- pagi- ini pahit- maar wakker
worden- 's ochtends- dat is bitter Seperti kopi, tanpa gula- bangun pagi:
pahit- zoals koffie, zonder suiker- is het 's ochtends wakker worden bitter.
De gedroomde Pusbelmas, de droom van een studiecentrum met uitwisseling
van kennis en ideeen, liep inderdaad bitter af. Maar ach-de smaak van koffie zonder
suiker kan je leren waarderen. En je kan ook bangun pagi- 's ochtends wakker
worden- op een niet-bittere manier- en lekker blijven dromen- nieuwe zoete dromen.
Wij lichten hieronder een paar droom-plannetjes toe, want Oooom Piet wil
terug naar een toekomst vol zoete dromen, met meer dan inkopen en verkopen. Wij
laten u graag meedromen. [naar boven] Komangs
Pondok Mimpi- een droomhuis om je senang in te voelen- kijk op: www.pondokmimpibalitours.comNederland
is heel nauw verbonden met haar voormalige kolonie Indonesië, en een niet-neokoloniale
benadering van haar geboorteland was één van de drijfveren achter
Lexa's inspanningen voor Oooom Piet. Niet zo raar dat veel van Oooom Piets klanten
zowel de tanah air kita, de geboortegrond, als de benadering van haar huidige
bewoners met Lexa delen. Na een jarenlange samenwerking die begon bij het
allereerste begin van Oooom Piet, had Komang eindelijk genoeg gespaard om zijn
grote droom waar te maken. Hij bouwde een pondok, een buitenhuis, op
een stukje land van zijn vader. Vlak achter het Lexa zo vertrouwde familie-erf,
waar Komang voor haar al in 1998 een eigen kamer liet bouwen, staat nu een mooi,
door Komang zelf ontworpen huis, met prachtige houtsnijdeuren en een comfortabele
zit-w.c. Bovendien telefoon- en internetverbinding. Gebouwd samen met vrienden
en familie, omringd door de kuikentjes van de overbuurman en met uitzicht op sawahs.
'sOchtends slingeren er geregeld apen van de ene pisangboom naar de andere,
en 's avonds speelt Komngs zoon Agus vaak op de bamboe rindik, meestal
samen met zijn vader of met oom Nasta. U kunt als u naar Bali gaat per mail makkelijk
contakt opnemen met Komang. Bij zijn met hulp van een van zijn vele vrinden gemaakte
site kunt u zeggen waar het om gaat en u krijgt een mailtje terug met de door
u gewenste informatie. Komang is niet alleen erg aardig- zijn vrouw Astiti
kookt lekker en doet met liefde een extra wasje. Komang zelf chauffeert uitstekend
en kent alle leuke plekjes. Als u van wandelen of raften houdt: kan. Dieren? Textiel?
Tempels? Geen probleem. Maar als u gewoon wat wilt uitrusten en kaartjes schrijven
of een boek lezen kan dat ook. Belahpane ligt hoog genoeg dat het niet al te warm
is en er zijn comfortabele stoelen op de galerij. Natuurlijk is er altijd een
snackje en thee of koffie. Als u vrinden wilt uitnodigen voor een feestmaal
met babi guling kan dat ook worden geregeld- Komang graaft een gat en koopt met
uw geld een varken en als er meegegeten mag worden is er nooit een gebrek aan
helpers bij het roosteren! Tempat dicht- Tong Tong Fair verleden
tijd- wat nu?Die droom van de Pusbelmas, het studiecentrum,
is toch wel een soort werkelijkheid geworden- als uitwisseling van brieven met
Nederlandse leerlingen, maar ook tijdens in- en verkoop is er altijd veel kennis
uitgewisseld. De verjaarspartijtjes met Ooooma Piet brengen het echte Indonesië
al jaren dichterbij Nederlandse kinderen, maar belangrijker zijn waarschijnlijk
de schoolprogramma's. De ene keer gaat het om allochtone kleuters in Utrecht die
een ochtendje gevechtsvliegers versieren en ze dan buiten oplaten. Een andere
keer is het een groter project waarbij groep 8 een aantal weken tijdens de lessen
'creatief' al knutselend ook veel te horen krijgt over hoe de materialen waar
ze mee bezig zijn in Indonesië groeien en/of gebruikt worden. En groep 6,
of was het 7, van een Islamitische school in Alphen leerde bij maatschappijleer
over Lexa's geboorteland zoals het zich al vanaf de koloniale tijd ontwikkeld
heeft tot een modern tropenland- dat in sommige dingen ook aan het 'lan fan
erkoms' van hunzelf en van hun aardige en slimme juf doet denken. De SMP,
middelbare school, in Desa Lembongan kreeg les van juf Lexa zodat zij een Engelse
brief konden schrijven aan leerlingen van het Gymnasium in Leiden, en de SD, de
lagere school, in Belahpane schreef met Lexa's hulp brieven aan groep 8 van de
OBS "Lucas van Leyden" op fietsafstand van waar Lexa toen haar snuffelwinkeltje
had. En de kleuters van de Nederlandse school in Seminyak maakten prachtige 3-dimensionale
collage-tekeningen met hun naam voor de kleuters van diezelfde school in Leiden-
en de groten stuurden lange brieven aan een nieuwe groep 8, met wie Lexa de mooiste
dingetjes maakte. Meester Siem eerst, later Meester Jaap en Juf Corrie, stonden
niet alleen open voor Lexa's manier van een les geven, maar waren wezenlijke factoren
bij het tot een succes maken van dit soort 'spelen is leren'. Ook hebben we
veel zin om net als in de beginjaren weer meer met bejaarden te gaan doen- ondertussen
hebben we een schandalig grote hoeveelheid foto's waar we eigenlijk niet zo vaak
iets mee doen. En bij de Fashion Show van ni9neLives willen we ook graag ouderen
betrekken. [naar boven] Pay4PlayHet leukste
en spannendste projekt, de mooiste droom, dat is wat Lexa betreft Pay4Play,
waarvoor bij ni9neLives de eerste i is
uitgetrokken- klik maar op: I=in plaats van bedelen.
We konden in juli op de Exotische Markt in Warmond de eerste al spelend gemaakte
produkten die Made Gata met Komang naar Nederland liet reizen al laten zien- we
hebben er zelfs al van verkocht. Het Montessori-principe "mijn spelen is
leren" klopt nog steeds. Al spelende maakten de kinderen kringloopkralen
van tijdschriftpapier en regen er kettingen van. Een soort playgroup,
zoals ook op Bali populair bij gezinnen waar geld geen groot probleem is. Ook
bij Pay4Play wordt geknutseld, maar de dingen die de Pay4Play-kinderen maken zijn
bedoeld voor de verkoop. Al mogen de kinderen kiezen of ze hun produkten zelf
willen houden of verkopen. Vaak dragen ze de zelfgemaakte ketting of armband eerst
zelf en leveren ze hem pas aan het eind van de middag in. Het eerste, experimentele,
groepje is in september 2009 begonnen op het woonerf van Made Gata in Limo op
Nusa Penida. Ooit was het een strafeiland, maar Lexa ging er al sinds 1996 heen
en vond er lange jaren een plek om even bij te komen tijdens te drukke inkoopreizen.
In augustus 2010 is Lexa er weer een paar dagen geweest om te zorgen dat er bij
Pay4Play niet te veel misverstanden zouden ontstaan- en omdat ze een heel byzondere
band heeft met de kinderen van Limo. Het was heel druk, maar enorm leuk. Toevallig
waren er ook een heleboel moeders op het woonerf om een groot tempelfeest voor
te bereiden- dus extra veel kleine babies en gezelligheid. De leeftijd van
de kinderen varieert van 1 tot ongeveer 12 jaar. Pas op de SD, de basisschool,
leren de meeste kinderen naast bahasa Nusa, een speciale variant van het Balinees,
ook bahasa Indonesia. Maar tja- het Pay4Play lied is in het Indonesisch en ook
als ze met oma Lexa willen communiceren hebben ze echt Indonesisch nodig. Op verzoek
van de iets groteren moet Lexa vaak Eency Weency Spider zingen, met die leuke
vingerbewgingen. Zo komt er dus ook wat Engels bij- ook bij de schoolplaten waar
fruit op staat afgebeeld staat de naam er onder in Indonesisch en Engels. Made
Gata en zijn vrouw Komang Astini zijn heel warme mensen bij wie er altijd veel
kinderen komen aanwaaien. Maar het is niet zo eenvoudig om iemand die zelf wegens
geldgebrek al jong op moest houden met school echt te overtuigen dat geld verdienen
wel belangrijk is voor de kinderen, maar veel minder voor ons. In
de eerste plaats is het geld bedoeld om hen een gevoel te geven dat zij zelf iets
kunnen bijdragen aan de kosten van het naar school gaan- bijvoorbeeld. En als
je je werk zo goed mogelijk doet geeft dat op zichzelf al bevrediging. Gotong
royong, samen een karwei klaren, is een belangrijk fundament van de Balinese
sameneving- dat leert elk kind al jong, net als de verantwoordeijk om kleinere
kinderen te helpen. Het moeilijkste was het om Made te laten accepteren dat
het bij de produkten ons er niet om gaat zoveel mogelijk te produceren, zodat
Pay4Play geld binnenbrengt. Voor het ontwikkelen van creativiteit is het moordend
als je de kinderen een voorbeeld in honderdvoud laat namaken. Dus maakten we elke
dag iets anders. Grappige dingetjes 'boetseren' van het rijstedeeg waarmee verderop
op het erf moeders traditionele versiering maakten voor de tempelverjaardag die
op komst was; armbandjes en oorhangers met kleurige kraaltjes; magneetjes met
letters en lettergrepen en sommetjes uit schoolplaten geknipt. We willen vooral
dat de kleine kinderen de kans krijgen dingen zoals letterherkenning en fijne
motoriek te leren. En dat bij alle leeftijden de creativiteit gestimuleerd wordt.
Natuurlijk zijn we blij als we produkten kunnen verzinnen die makkelijk ons huis
weer verlaten in ruil voor geld. Maar dat geld zal toch vooral elders verdiend
moeten worden- al hoeven de kinderen dat niet te weten. Het is voor hun belangrijk
dat ze bikin yang lucu- leuke dingen maken, bermain dan belajar,
spelen en leren, bersama teman, samen met vrindjes. En ze zingen allemaal
uit volle borst het eind van het Pay4Play-lied mee, dat ze geld krijgen om boeken
en eten te kopen: beli buku dan makanan! |