inleiding-
wat is Oooom Piet en waar maken wij ons druk om en waarom

De echte oom Piet, die geld naliet waarmee Oooom Piet werd begonnen, en zijn nichtje Lexa, zijn allebei in West Java geboren, op het dichtbevolkte eiland Java vanwaaruit het hele eilandenrijk bestuurd werd dat toen nog Nederlandsch Oost-Indië heette. Nu heet het Indonesië, en de hoofdstad heet niet meer Batavia maar Jakarta. Wij kunnen daar niet meer de baas spelen, want het land is nu geen deel meer van het Nederlandse Koninkrijk, het is de zelfstandige Republik Indonesia.
Oom Piet werd net voor de 1e wereldoorlog geboren, die van 1914-1918 duurde, Lexa net voordat de 2e wereldoorlog eind 1941 ook in Indië uitbrak.
Oom Piets vader was directeur van de Suiker Fabriek Gempol, bij Tjeribon in de buurt, Lexa's vader was arts in Bandoeng. Hij werd toen Lexa 3 maanden oud was krijgsgevangen genomen en verdween toen 4 jaar lang naar Japan. Toen hij eind 1945 weer terugkwam, naar wat toen Batavia heette, nu Jakarta, ging de hele familie weg uit Indië-Indonesië, want er was daar nog steeds geen vrede.
Er werd op afschuwelijke manier om de onafhankelijkheid gevochten, en als Nederlander moest je kiezen- en als je je Nederlanderschap niet wilde ruilen voor het Indonesische moest je weg uit je geboorteland. Als je in Indonesië wilde blijven moest je de nationaliteit aannemen van een land waarvan de regering met Japan gecollaboreerd had, samengewerkt, en Japan zat aan de kant van Hitler, die echt alleen maar voor zijn honden aardig was.
Het is moeilijk iemand te vinden die zoveel ellende heeft veroorzaakt als Hitler en zijn aanhangers, maar de Japanners en de Indonesische vrijheidsstrijders en de Nederlandse soldaten van de politionele acties in Indonesië hebben allemaal gruwelijke dingen gedaan. Zo gaat het haast altijd als er oorlog is.
De hele Hollandse familie van Lexa en oom Piet, ook alle opa's en oma's, waren daar tussen de palmen en de bergen geboren en wilden er eigenlijk altijd blijven, maar ze kozen toch voor vrede in het koude Holland en lieten hun heerlijk grote huis en veel van hun spulletjes achter. Maar de foto-albums en veel verhalen en herinneringen gingen mee naar dat kikkerlandje, waar Hollanders hadden het hadden over het blauwe haar van Indische mensen.
Rare mensen die aardappeleters. Kaaskoppen met blotebillengezichten die ons met onze bruinere velletjes vaak voor pindachinees uitscholden- en soms nog net iets onaardiger. Wij van Oooom Piet vinden het niet leuk als Nederlanders nu net zulk gedrag vertonen tegen andere mensen met donkere huid of een ander soort haar en scheldwoorden verzinnen voor hun.
Ja, we weten dat de grote man van die partij die Nederland Nederlands wil houden zelf een Indische achtergrond heeft, en ook nog een beetje Joods. Daar wil hij zeker niet veel mee te maken hebben, want z'n haar is niet alleen niet 'blauw' meer- het is nu blonder dan blond dat niet uit een flesje komt. Als je hoort hoe hij praat over mensen die zich niet ervoor schamen dat ze er donkerder uitzien, en die ook ouders of opa's en oma's hebben die buiten Nederland zijn geboren, ja dan word je wel een beetje verdietig.
Maar wij van Oooom Piet waren al in Indië gewend aan donkerder mensen en groeiden in Holland op met Juffie. Dezelfde Juf die onze eigen Mammie (wij vonden Mamma gek klinken) nog een pak rammeling had gegeven met de slof- of was het de sapoe lidi? Juf stak altijd de vlag uit als er een prinsesje jarig was en ze kwam elke week bij ons lunchen- alleen zeiden we toen 'koffiedrinken'. Toen Majankie en Lexaatje veel later in Amerika woonden lagen hun babies onder een door Juf gebreid dekentje.
Wij van Oooom Piet proberen een stukje echt Indië-Indonesië hierheen te halen. En we gaan zelf graag naar Indonesië, maar ook naar Turkije of Jamaica of China of Mexico. Anders en daarom zo spannend. In Marokko mogen we volgend jaar bij Houria gaan logeren. Zij heeft een Nederlands paspoort en allevier haar zoons zijn in Leiden geboren en vieren 3 oktober en maken plagerige surprises voor Sinterklaas. Ze houdt alleen niet van karnemelk! Maar ze is wel erg lief. [ naar boven ]

wat wij hierheen gehaald hebben en
wat we met kinderen voor projecten doen

We hebben al twee keer een betjak, een fietstaxi, in onze container mee laten komen. Die betjaks rijden op heel veel plekken in Indonesië rond, en soms komt de tukang becak, de rijder, kinderen speciaal ophalen om ze naar school te brengen. Er zijn ook betjaks op kindermaat- wij kochten wel 3 maten en lieten die met onze allerlaatste container naar Holland komen.
Oooom Piet verkoopt straks op internet spulletjes uit Indonesië. We hadden jarenlang in Leiden een snuffelwinkeltje op het Levendaal. Daar mochten kinderen met hun handen kijken. En ze kregen een speciale spaarpotprijs als ze zelf voor iets betaalden
Maar Oooom Piets winkeltjeis nu dicht en we staan ook niet meer op de Tong Tong Fair in Den Haag. Wel erg aan te bevelen, vooral als jouw familie voeger in Indië woonde. Er is van alles te doen, en in de Bengkel zijn telkens andere workshops, ook voor kinderen. Je kunt er de ene keer leren batiken, de andere keer Balinees dansen of gamelan leren spelen. Ook zijn er concerten en voorstellingen- bijvoorbeeld met Tante Lien, die erg leuk liedjes kan zingen, of wayangvoorstellingen, of Indorock. Soms gaat er opeens een groep bezoekers zomaar samen linedancen- een feest alleen al om naar te kijken.
Lexa is sinds 1996 heel wat keren naar Indonesië geweest om spulletjes te bestellen en in te kopen voor Oooom Piet. Dan logeerde ze haast altijd bij mensen thuis.
Daar wordt Lexa vaak "oma Lexa" genoemd, want ze is al met pensioen en heeft wit haar en stijve ledematen- en sinds kort heeft ze ook een kleinkind dat echt een kind van een van haar eigen dochters is. Ze wil nu allemaal dingen met kinderen gaan doen, want ze is een beetje stout en ze houdt ervan samen pret te maken en dingen te ontdekken. En ze is vroeger schooljuf geweest en toneelspeelste en ook nog fotograaf en knutseljuf..
Omdat de wereld steeds voller en vuiler is heeft ze dingen bedacht waardoor kinderen met afval goede of leuke dingen kunnen maken- met verpakkingen of met oude kranten en tijdschriften of versleten fiets- en autobanden. En met 'duurzaam' materiaal- waar je geen machines voor nodig hebt, omdat het vanzelf bijgroeit als je ervan gebruikt hebt. Bamboe bijvoorbeeld en lontar en gras en boontjes en kokosdoppen. Maar in augustus 2010 vonden de kinderen het wel heel leuk om met nieuwe kleurige kraaltjes armbanden en oorhangers te maken en er op een poppenjurkje bloemen mee te borduren.
Zou het niet leuk zijn als je door die dingen te kopen kinderen die lieve maar heel arme ouders hebben aan geld zou helpen? We gaan kijken of we, ook zonder eigen winkel, het al spelende gemaakte werk van de Pay4Play groepjes kunnen verkopen. Om te beginnen hebben we een webshop geopend met een Engelse naam, n i 9 n e l i v e s. n l, waar ook spulletjes voor grote mensen op komen. Die kan je bestellen en dan komt het als pakketje bij je thuis- of juist als heel groot pakket- denk maar aan onze mooie dieren- en drakenvliegers. Want voor de Pay4Play speel/leer/werkplaatsen is wel geld nodig. Jammer maar helaas: het gaat om meer dan de centjes- maar het geld telt wel mee!
[ naar boven ]

Ooooma Piet/oma Lexa-
wie verre reizen maakt.....

Wij haalden 14 jaar lang de geur van Indonesië hierheen. Waarmee we bedoelen dat het bij Oooom Piet soms net was of je even dat verre land kon ruiken. We verkochten die geur ook echt, in kleine, van palmblad gevlochten bolletjesdoosjes, waar je de tjengkeh, de kruidnagels, door het vlechtsel heen kon ruiken. Als je een paar van die doosjes in je klerenkast hangt houdt de tjengkeh in het doosje de motten weg. En als je kiespijn hebt helpt het om op zo'n kruidnageltje te bijten, want het zuivert het bloed van je ontstoken kies en de sterke smaak maakt dat je de pijn minder voelt.
De pisangbomen op op het zoekplaatje met de betjaks rechtsboven zien er uit als palmbomen, maar eigenlijk vormen de stelen van het blad de glimmend groene stammen van de reuzegrote bananenplanten. De bladeren zijn zo groot dat kinderen in Indonesië ze afplukken en als een paraplu boven hun hoofd houden als er opeens een plensbui is. Stukjes van het blad worden vaak als bordjes gebruikt om van te eten, en die groene glimmende 'stammen' kan je als je ze eerst in dunne plakjes snijdt en er dan een soort moes van kookt aan je varkens voeren, of je kunt de buitenkant gebruiken om boeken mee te kaften- gedroogd ziet het er als hout uit- bruin met strepen.
Je merkt het al- we houden ervan dingen uit te leggen! Eigenlijk wilde Oooom Piet ooit een soort studiehuis neerzetten in Bali, en dat doen we nu hier een beetje.
Bamboe is ook al zo'n plant die in de tropen heeeel erg groot kan worden- zodat je er de mast van een schip mee kunt maken. Of je kunt de schepen die zonder kiel over de koraalriffen varen overeind houden door langs de boot grote bamboes als drijvers te gebruiken. Wij hebben bouwpakketjes waar je zo'n 'vlerkprauw; mee kan namaken- met een romp van een stuk schutblad dat als een afdakje boven de kokosnoten in de palm hangt.
In Indonesië wonen erg veel kinderen die niet veel geld hebben maar wel erg goed plezier kunnen maken- kijk maar naar de foto's van Nusa Penida. Dat is een stuk van Bali maar het is toch een apart eiland, waar eeuwen geleden mensen voor straf naartoe werden gestuurd. Lexa klautert juist 's ochtends vroeg, voor de golven te hoog zijn, op de boot om het op Nusa Penida gezellig te hebben- vooral met alle kinderen die ze daar kent. [ naar boven ]

verjaarspartijtjes

Je kunt ons een heel speciaal verjaarspartijtje bij je thuis laten organiseren. Ooooma Piet (eigenlijk Lexa Jaffe-Klusman, in 1941 op het eiland Java geboren, een van de nichtjes van oom Piet James) vertelt dan eerst een verhaal over het dwerghertje Kantjil, met hulp van de kantjil wajangpoppen die je daarna, als je maar voorzichtig bent, ook zelf mag laten bewegen. En als je dat kiest kan je ze van stevig papier namaken. Maar misschien vind je het leuker om een Balinees dobbelspel te maken met een gokmat die je ook als placemat kunt gebruiken, want Ooooma Piet brengt dan haar laminator mee. En een echte grote gokmat uit Bali met roepiah-geld en beschilderde dobbelstenen om samen een gokje te wagen. We hebben ook Javaanse vliegers om buiten op te laten. Of houd je van verkleden? Zodat je een Balinees prinsesje lijkt in je mooie kanten kebaya en met bloemen in je haar? Of vind je het juist leuk een gek masker op te zetten waarmee je op de foto mag?
Jij mag kiezen wat we gaan doen, zodat het echt JOUW feestje wordt. We doen het bij je thuis maar wij hebben geen auto en moeten wel veel spullen meenemen, dus als je niet in Leiden woont kan het niet met de fiets en moeten we opgehaald worden. En je vader of je moeder moet een beetje willen helpen, bij vliegeren bijvoorbeeld. Als je heel dichtbij woont komt Oooopa Piet misschien wel met de betjak, en rijdt hij jou en je gasten eenstukje rond. Leuk hoor, zo'n fietstaxi. [ naar boven ]

schoolprojecten- een idee voor docenten?

Oooom Piet werkt al jarenlang samen met allerlei scholen. Op de o.b.s. Lucas van Leyden in Leiden deden we in 2001-2002 en een paar jaar jater nog eens een uitgebreid Indonesië-project met groep 8, met eens in de maand een middag met een inleidend informatief deel en een knutseldeel. Er werden brieven gewisseld met de kinderen van de basisschool in Belahpane, ons dorp op Bali, en we hadden het over lontar, over wajang, over taal en gewoontes en over het Balinese dobbelspel. De kinderen maakten daarna zelf een gokmat met toebehoren die ze voor de stichting Warchild aan hun (groot)ouders verkochten. Èn ze verkochten voor Oooom Piet heel veel vliegers! Die nu in heel Leiden bij kinderen thuis hangen.
Ook op de Hollandse school in Bali deden we een projectje, samen met juf Margriet, die ons eerder hielp op de Pasar Malam Besar in Den Haag. Haar kleuters probeerden nederlands te leren en 'schreven' heel speciale brieven- zie foto links.
Het toneelproject met groep 3 van de o.b.s. De Springplank in Oegstgeest was heel byzonder omdat de juf heel inspirerend co-ordineerde en omdat Heri, Tari en Winda, jonge Indonesische Oooom Piet helpsters, meekwamen om de liedjes te leren zingen en de kinderen echt Indonesisch aan te kleden. De ouders en opa's en oma's genoten evenveel van de voorstelling als de kinderen en wijzelf.
Tegenwoordig beperken we ons een beetje en helpen docenten door ideeën en voordelige materialen en artikelen te leveren. Een van onze vriendin geworden vaste klanten, Joyce Kloek, gaf voor Kaleidoscoop, een studiedag voor docenten, een uitgebreide presentatie van alle materialen die bij Oooom Piet te vinden zijn en hoe je die in de klas kunt gebruiken.
Als u geïnteresseerd bent en niet te ver van Leiden woont kunt u een afspraak maken om een keer langs te komen op een moment dat we daar tijd voor hebben. Wat is lontar? Hoe werkt de zingende bromtol? En welke dingen van wegwerp-materialen kunnen in de klas worden nagemaakt? Zijn er ook spulletjes die op de afsluiting van het project verkocht kunnen worden?
Ja, natuurlijk! We hebben ook foto- en versieringsmateriaal dat u van ons mag lenen. En als er geld voor een 'goed doel' wordt verzameld krijgt de school die dingen tegen extra lage prijzen.
Wij weten trouwens een goed doel voor elke school die de leerlingen wat verder wil laten kijken of wat meer open leren worden voor problemen van anderen- maar op een speelse manier. Wilt u daar meer over weten? Dan nog even verder lezen!
Klik hier voor educatieve downloads.
[ naar boven ]

kringloop en duurzaamheid

Omdat Oooom Piets nichtje weer meer met projecten bezig is bleef ze in september 2009 wel 3 hele dagen op Nusa en proeerde er meteen twee projecten uit. Voor het kringloopproject sprak ze prijzen af met een waroeng-houdster in het weversdorpje Karang voor nog bruikbare verpakkingen van snacks, zeep, oploskoffie, bakolie. En ze kocht rijst- en meelzakken om bijv. oprolbare picknick-kleden mee te laten maken, in combinatie met waterdichte en sterke (en heel goedkope, want al gebruikte) cementzakken.
Er zijn ondertussen ideeên aan het groeien voor speel-iglo's of -tenten en voor hangmatten. Misschien ook wel gehaakt of gepunnikt met resten van stoffen al of niet in combinatie met biezen of boombasttouw. Wie een idee heeft: stuur ons een mailtje!
Naast afval willen we doorgaan met wat we altijd al deden- het met prijsloos natuurlijk materiaal of met bijvoorbeeld gebruikte meelzakken dingen laten maken. We begonnen al in 1997 met onze tuinbloes van katoenen meelzakken die we op markten bij elkaar sprokkelden. Nu die zakken van plastic zijn verkopen we ze als boodschappentas, en op de Tong Tong Fair eind mei in Den Haag hopen we dat Gisette en Anke van RiseforFashion kunnen laten zien wat voor mooie dingen Bu Lana in Jogja ervan gemaakt heeft naar hun veeleisende aanwijzingen. Zelfs Lexa is er enthousiast over- maar wees gewaarschuwd: ze zijn heel trendy uitgevallen!
Ook al in 1997 lieten we de eerste tas tapis maken door Komangs buurjongens. Van het schutblad van de kokospalm, gevoerd met batik. En in Tegal, waar Lexa's moeder werd geboren,.plukte een aardige man in 2002 de mooiste rammelbonen uit de flamboyant-bomen langs de kade daar- een populair product, ook door anderen verkocht, soms ook uit Afrika afkomstig. Made klom in september 2009 op Nusa hoog in een boom om een oude belofte waar te maken: hij zou mij al heel lang nieuwe rammelbonen leveren- eigenlijk verhoute peulen waar de droge boontjes wat los inzitten.

kinderarbeid- wat te denken van werkende kinderen?

Kinderarbeid heeft een slechte naam- en daar zijn goede redenen voor.
Al een aantal jaren terug kwam Lexa in de bergen op Lombok kinderen tegen die bakstenen aan het sjouwen waren. Ze hielpen elkaar bij het stapelen- de kleinere droegen er veel minder dan de grote meisjes en jongens. Lexa vond ze eigenlijk leuker dan het wat verwende zoontje van haar gastheer, bij wie ze met haar vriend van Nusa Penida, Made Gata, tijdens een inkoopreis logeerde. Dat jochie leek helemaal geen vrindjes te hebben om mee te spelen- deze kinderen vormden duidelijk een groep- Lexa nam een heel stel foto's van sterke, trotse kinderen.
Een paar meisjes hoefde eigenlijk niet zo nodig op de foto- dat zette Lexa wel aan het denken. Dus vroeg ze of die kinderen geld kregen voor hun werk. Ja- een zakcentje, zodat ze snoep konden kopen bij de warung- zo'n klein winkeltje langs de weg. OK.
Maar later, toen ze de foto's door Made aan de kinderen had laten geven- ze waren er blij mee zei hij- vroeg ze hem hoe het nou echt zat- en ja, het was wel degelijk werk geweest en geen spel. Die ene wat grotere jongen bijvoorbeeld werkte heel hard en ging waarschijnlijk ook helemaal niet naar school, al was hij vast niet ouder dan 12. Zijn familie had het geld waarschijnlijk ook heel hard nodig. Of de jongere kinderen wel naar school gingen?
Het principe van Maria Montessori- spelen is leren- klopt helemaal, nog steeds. Maar al leerden deze kinderen vast veel- dit was geen spelen.
Maar er is iets anders wat oma Lexa bezighoudt de laatste tijd. Zij merkte tijdens haar inkoopreizen namelijk ook dat lang niet alle kinderen naar school gaan. Gelukkig ging het meestal om kleuters, en die konden gelukkig wel spelen. Leergierige kleuters voor wie de dichtstbjzijnde kleuterschool echt te ver weg is. Te ver voor kleine beentjes om te lopen. Dus als er niemand is om ze naar school te brengen blijven ze thuis. Spelen is leren, maar het scheelt op de basisschool, de Sekolah Dasar, enorm als je de letters al een beetje kent en weet wat tellen is. Als je al een potlood kunt gebruiken en papier. Het zou goed zijn als die vaak heel slimme kinderen wat meer uitgedaagd en wat beter begeleid werden bij hun spel, en meer materialen hadden. En Lexa vond het ook jammer dat haar Balinese buurjongetjes nog geen bahasa Indonesia leerden. Want het is eng als je moeder opeens die vreemde taal gebruikt zodra die toch al vreemde bule, bleekscheet, een praatje komt maken.
En school is duur, want je moet er een uniform en echte schoenen voor kopen. In Februari op Flores hadden we gemerkt dat kinderen op flip-flops naar huis worden gestuurd. Ze hadden hun te kleine, door en door versleten schoenen al weggegooid, want Pappa had voor het ons rondrijden geld gekregen. Maar de nieuwe schoenen waren de verkeerde maat en op maandagochtend was de winkel nog niet open om ze te ruilen. Verplichte vrije dag!
Je kunt weliswaar als je beneden een bepaalde armoedegrens zit de regering om financiele hulp vragen voor schoolkleding en boeken, maar de vader van deze jongens is ook degene die mij vertelde hoe een man in de buurt dood in zijn huis was gevonden omdat hij te trots was geweest om zijn buren om hulp te vragen. Hij verhongerde liever dan hun te laten weten dat hij niets te eten had. In zo'n cultuur van trots bedel je niet gauw om geld voor schoenen.
Een andere keer ontmoette ik in een batikbedrijfje de nog jonge jongens die de batik schreven- heel knap, met canting, kleine trechtertjes met gesmolten was. Zij bleken als groep uit hun dorp in het Noorden van Bali naar het welvarender Batubulan te zijn gekomen. Ze hadden geen geld om naar school te gaan en zo hadden ze thuis een zorg minder. Hun kind kreeg in elk geval goed te eten en nog wat extra bovendien. De jongens hadden het niet slecht, en ze hadden elkaar.
Toch: een schoolopleiding was er niet bij.
Er groeide een plannetje om een schoolfonds voor ze op te richten. Verrassing- de volgende inkoopreis waren de jongens er niet meer. Er waren niet genoeg bestellingen- als er een bom valt of een vulkaan barst uit zijn de toeristen weg.
Maar de problemen blijven- en Lexa bleef erover piekeren. Bij de eerste 'i' van ni9neLives, die staat voor in plaats van bedelen- Pay4Play, vindt u meer over een speciaal soort speelgoepjes waar je geld krijgt voor het maken van educatieve, de creativiteit stimulerende producten. Met een hoog gehalte aan kringloopmaterialen bovendien.

downloads

Klik hier voor de spelregels van papan djongklak (PDF, 30 Kb)

Klik hier om de gokmat + spelbeschrijving te downloaden (PDF, 375 Kb).
U kunt ook een blanco gokmat aan de kinderen geven, nog zonder tekeningen, zodat iedereen in plaats van de Balinese plaatjes in te kleuren en na te tekenen zelf en op eigen niveau een afbeelding op het vel en op de dobbelstenen kan tekenen- gewoon een vel met dikke lijnen in zes vierkante vakken verdelen.

Klik hier om de uitleg bij de wajangpoppen te downloaden (PDF, 300 Kb

Klik hieronder de afbeeldingen eerst aan voor downloads van
de Kantjil dieren- en mensenpoppen van Ki Ledjar Subroto
en rechter muisklik dan op de grote afbeeldingen in het nieuwe venster om de wajangpoppen op te slaan op je eigen computer.
Wij raden aan de tekeningen op A-3 formaat af te drukken, dan is het maken van de verbindingen bij pootjes en slurf en dergelijke minder gepriegel en zijn ze ook minder kwetsbaar.als je ermee speelt.
Om er goed mee te kunnen spelen moet je dun karton of echt stevig papier gebruiken. Minder mooi maar ook een oplossing: dunner papier lamineren nadat je het beschilderd hebt.
Kwasten en verf geven veel mooiere poppen dan kleurpotlood (wat ook te lang gaat duren), krijtjes (waskrijt ziet er snel 'vies' uit) of viltstift (wordt streperig bij grote vlakken en geeft heldere maar minder 'levende' kleuren). Een vuilniszak met een gat voor het hoofd en gaten bij de hoeken voor de armen wordt heel makkelijk een soort verfjakje om de kleding te beschermen.
Ooooma Piet probeerde hetbij een verjaarspartijtje en wil nooit meer anders! Vooral als er echte poppen zijn die kunnen worden omgetrokken, zoals zij leerde dat de dalangs- poppenspelers en makers. Ki Ledjar en zijn kleinzoon Nanang het bij workshops altijd laten doen. Maar daarvoor moet je wel die poppen hebben....[naar boven]
Hier de voorbeeldpoppen om te downloaden: