Over Oooom Piet: hoe/wat/waarom
- en wat we van plan zijn

laatst bijgewerkt 14 oktober 2009

hoe het op de Pasar Malam Besar klein begon en wat het werd

Oooom Piet is de Indische Tak van de 16 september stichting en begon in 1997 met een Handelende Tak, Toko Oooom Piet, met een piepklein standje op de Pasar Malam Besar in Den Haag, die nu Tong Tong Fair heet. Vooral door onze vliegers werden we overal uitgenodigd en groeide er snel ook een naar allerlei kanten Wandelende Tak- we stonden op allerlei beurzen en markten. Steeds meer klanten wilden ook buiten onze aanwezigheid daar spullen bij ons kunnen kopen, dus acht jaar geleden, op zaterdag 31 november en zondag 1 december 2001 openden we feestelijk onze eigen winkel, de Tempat in Leiden.
Lexa, oom Piets nichtje en de Boss Lady die de scepter zwaait in het Oooom Piet-gebeuren, ging geregeld naar Indonesië, haar geboorteland, om steeds meer in te kopen voor een haar steeds meer over de kop groeiende Oooom Piet. Van een paar meter kubik per vliegtuig werden het wel 2 containerzendingen per jaar, met gelukkig niet alles alleen voor Oooom Piet. Eén jaar kwam er, naast de twee Bali-zendingen, een derde container, uit Java, halfvol met een grote bestelling vogelkooien,.
Het kleine standje op de Pasar Malam Besar werd in 1999 en 2000 iets groter, en vanaf 2001 zaten we op een nieuwe, alweer grotere plek, waar in 2004 een stuk aangeplakt werd voor de kleermakers/kebayanaaisters, onze tukang jahit ofwel djaits.
Deze 'kleermakers' uit Indonesië hebben enorm veel bijgedragen aan ons hoekje in de Indonesië-tent en zij hebben van Oooom Piet ook een echte Indonesië/Indië-stand gemaakt, met pasarmaleis en Bahasa Indonesia en Nederlands door elkaar. In 2001 waren er ook helpers die Amerikaans en Deens spraken, en in 2009 was er Frans uit Kameroen. Geen Toren van Babel maar wel veel grapjes en gelach. Met 's avonds, of eerder als het niet zo druk was, de rustgevende klanken van Komang die medehelpers en klanten voordeed hoe je de rindik bespeelt.
Het eerste jaar logeerden Komang en Cok tijdens de pasar bij ons erenichtje Heri Lahamid, die zich, sinds haar begin in 1999 als tukang gudang, beheerder van de voorraad, via haar rol als ons Bolle Buikje, opwerkte tot rechterhand en wakil Boss Lady. Ook als hulpnaaister van Cok deed ze het goed- kwam zelfs onder het psudonym Komang naast Cok op een door Tong Tong uitgebrache briefkaart . Na hun eerste pasar verhuisden de Balinezen van Rijswijk naar Leiden, waar ze in volgende jaren de grote keuken gebruikten om alle Oooom Piet-helpers elke pasardag van eten te voorzien, dat in Den Haag in de magnetron opgewarmd werd. Esti en Rita hielpen daar gelukkig bij, want het team werd elk jaar groter.
In 2006 hadden we in Leiden een compleet naai-atelier op onze zolder, met vier medewerkers. Dat was niet makkelijk, maar Lexa begrijpt nu iets meer van de Balinese adat en voor Komang is de Nederlandse manier van denken wat dudelijker. Hij peinsde zelfs hardop dat onze openheid misschien zo gek nog niet is.
In 2007 kregen we hulp uit Java bij het van te voren prijzen en ordenen van alle spullen van Rooms Katholieke Rita, die bij Peggy logeerde, en in 2008 kwam Heri's moeder, Bu Kancil, erbij uit Sumatra, compleet met slejer. Zij logeerde in Rijswijk, en Rita's nichtje Esti die een jaarau pair was bij Peggy en Yinka in Leiden, kwam ook helpen naaien en eten koken voor alle pasarhelpers.
Kort samengevat: van een standje van 4x2 vierkante meter, waar Lexa niet eens elke dag nodig was, groeide onze aanwezigheid op de pasar enorm. Mensen waren verbaasd dat dat hele stuk allemaal Oooom Piet was- we moesten daarom in 2009 wel twee sets lettervlaggetjes met onze naam ophangen, en we konden deze enorme toestand alleen aan met een team van rond 25 mensen- daarbij Lexa zelf en haar sterke schouder, de voorzitter van de stichting, Walter Jaffe, meegerekend. Lexa zelf knapte af en zorgde voornamelijk voor de logistiek, maar ondanks dat en ongeveer 20% minder bezoekers dan in 2008 en de recessie zette het toegeweide helpersteam slechts, en dat meen ik: slechts c.12% minder om dan in 2008.

de Tempat in Leiden

In 2008 maakte Rosanne de Jong, visueel anthropologe, voor het vak materiële cultuur een documentaire: Indisch Erfgoed. Het zou gaan over Oooom Piet en de Pasar Malam Besar, maar het werd een onthullend portret van oom Piets vlees-en-bloed nichtje Lexa. Een kwetsbare Boss Lady, die genoot van de Pasar, de 50e en de laatste, maar die ook af en toe in huilen uitbarstte door moeheid en door alles wat mensen van haar bleken te denken en te verwachten. In 2009 werd het Lexa dus echt teveel.
Maar al eerder bleek voor een steeds groeiend aantal klanten 12 dagen Pasar Malam Besar, met in de zomer Fleurig en een ook al steeds groeiend aantal andere beurzen en markten toch niet genoeg. Steeds vaker vroegen klanten of ze bij ons thuis mochten komen om iets uit te zoeken- voor een bruiloft of een doopfeest of zomaar.
Dus deden we in 2001voor het laatst mee aan Fleurig en op 1 december 2001 ging Tempat Oooom Piet open, een snuffelwinkeltje dat in de loop van de volgende jaren veel trouwe klanten kreeg uit de buurt en veel gezellige bezoekers van verder weg. Een aantal kinderen zullen zich het winkeltje op de hoek later misschien herinneren omdat ze helemaal alleen naar deze veilige plek mochten lopen om voor het eerst van hun leven zelf iets te gaan kopen.
Een van de tweeling die vanuit de babywagen al aan de oppas vroeg om even stil te houden bij onze etalage zodat hij lekker kon griezelen bij de houtsnij-apen kwam later van zijn eigen geld een kado kopen voor Papa. Nog niet helemaal prijsbewust. Is dit genoeg voor die krokodil aan de muur? Hm- een leren schaduwpop kost meestal iets meer dan het bedrag dat die uit de spaarpot gehaalde munten vertegenwoordigden... Zelfs als hij omdat hij met zijn eigen geld betaalde een 'spaarpotprijs' zou krijgen was het toch echt te weinig voor die felbegeerde wayangpop. Mamma begreep gelukkig dat er hier iets geregeld moest worden, dus iedereen was heel tevreden en Pappa kreeg iets heel byzonders.
Onze korting voor kinderen tot 16 jaar is een soort tegenhanger van onze weigering om aan liefdadigheid te doen. Eigen inzet wordt beloond zodat kinderen kunnen leren dat zelf iets betalen leuker is dan bedelen- dit keer niet bij rijke toeristen maar bij Pappa of Mamma. Je kan je dan trots voelen en hebt ook beslissingsrecht. Je kunt bijvoorbeeld de beslissing nemen dat je echt een vergulde en niet een zilveren drakenhanger wilt. Want het is je eigen spaargeld. Of een kokosnoot met horens van hoorn tot een mooie monsterkop gemaakt in plaats van het goedkopere maar voor jou minder spannende papieren maskertje dat Mamma je al wilde geven.
Na de Tong Tong Fair van 2009 is dat winkeltje dat ons zo dierbaar is, maar dat ons ook zo verschrikkelijk aan banden legde, een hele tijd dicht gebleven. Vanaf 1 januari 2010 willen we echt van die dure maandhuur af die ons zo'n benauwd gevoel begon te geven. Ruim één miljoen roepiah per maand! Sommige mensen schijnen te denken dat we miljonair of zoiets zijn- ja, klopt: in roepiahs! Maar ook al leven we meestal zuinig van een prettig salaris- elke juta rupiah telt wel degelijk.
[naar boven]

de toekomst

Dus geen Tempat Oooom Piet meer. We zijn nog bezig met het uitwerken van de plannen voor een speciale samenwerking met een bloemist/decorateur die nu al een aantal heel grote dingen van ons in zijn loods heeft opgeslagen. Straks hopen wij Indische of Indonesische bruiloften aan te kunnen bieden. In Javaanse of Balinese stijl. Nog even hopen we met foto's te kunnen laten zien waar we het over hebben.
Verder hopen wij dat Cissy en Marleen steeds meer klanten bereiken met www.OPWarungWeb.nl. Oooom Piets spulletjes overzichtelijk te bekijken met maten en prijzen erbij en per post bij u thuis. Niet zonder winstoogmerk, maar ook niet vreselijk duur. En voor wie wel 's in Leiden is: in het Museum voor Volkenkunde leveren wij zowel aan de oude als aan de nieuwe museumwinkel. Zelfs onze Bali-dozen kunt u daar tegen een schappelijke prijs kopen.
Wijzelf blijven in beperkte mate als importeur van Indonesische goederen actief, voor verhuur en voor wederverkoop en voor mensen die een groot feest willen geven, eventueel ook met Indonesische meegeefkadootjes.
Verder kunnen we de Pasar Malam Besar- nu Tong Tong Fair geheten, niet zo makkelijk opgeven. In 2010 zult u misschien nog niet zoveel verschil merken- al zijn we wel van plan het anders in te richten zodat het niet zo'n uitputtingsslag wordt.
In de zomer van 2009 orienteerden wij ons vast over de mogelijkheden voor een Oooom Piet-zonder-winkel. Druk maar lekker afwisselend. Music4Culture in het Gamelanhuis in Amsterdam, Indonesië van A-Z in de Ahoyhallen in Rotterdam, een grote benefiet modeshow voor Stichting Java Village op het Rijnlands Lyceum in Oegstgeest
En in oktober de Leidse Hortus en in november de Boekkunstbeurs in de Pieterskerk, ook in Leiden.
Ook de twee inkoopreizen per jaar in Indonesië zullen anders worden. In augustus en september van 2009 probeerden we alvast hoe het is als je geen container hoeft te vullen. Omdat we al in maart besloten niks te versturen in het najaar wegens een volledig uit de hand gelopen voorraad was dat niet moeilijk. Jammer was dat door een onverwachte ziekenhuisopname het textielreisje niet doorging. Dus gingen wij drie weken korter weg- maar lang genoeg om een aantal nieuwe projecten alvast uit te proberen: een kringloopproject dat naadloos aansluit op wat wij altijd al deden en een project waarbij wij kinderen aan wat geld willen helpen door hun in een veilige omgeving al spelend en lerend een aantal duurzame en kringloopproducten te laten maken.
Wie weet gaan we volgende jaren alsnog een soort alternatieve reisjes aanbieden, o.a. met rondtrekken langs batik of ikat. Deze zomer ontvingen Komang en zijn vrouw Astiti voor het eerst betalende gasten in hunpondok, zijn homestay tussen de sawahs en de apen.. Ikzelf logeerde er ook- na een weigerachtig begin omdat ik de jarenlang opgebouwde band met Komangs ouders, opa en (oud)tantes en ooms en de gezellige buren niet wilde opgeven. Maar de Pondok is een heerlijke plek- met zelfs internet en met een degelijk bed met goede matras en met een heuse douche. En toch heel veel gezellige mensen en een kwispelende hond en moeilijk te tellen kuikentjes.
Kortom: wij zien het zonnig in!
[naar boven]

de 16 september stichting- de moeder van Oooom Piet-
voor wie er het fijne van wil weten

In 1994 werd de 16 september stichting opgericht. Hierbij een uittreksel van de oorspronkelijke statuten:
"...16 september stichting ...te Leiden
Art.1/1...ten doel…
de ondersteuning van initiatieven die speels en creatief omgaan met ziekte en overleven, overschot, dood, oorlog en andere ellende.
Art.2./2:...doel te bereiken door
-het uitbrengen van fictie en factie door middel van zowel traditionele als experimentele media;
-het stimuleren en initieren van aktiviteiten die de grijsheid in de levens van hoogbejaarden, zieken en gehandicapten bestrijden;
-het stimuleren en ontwikkelen van bevredigende vormgeving rond het stervensproces, rouw en de dode;
-het stimuleren en initieren van aktiviteiten die jongeren op hen aansprekende c.q. speelse wijze confronteren met de problematische kanten van het leven"

De eerste activiteit van de stichting bestond uit het publiceren in boekvorm van de novelle 'Bevrijdingsdag', door Wil Mannesse, over de 17e september 1944 in Heerlen.
'Bevrijdingsdag', isbn 9075231016, is te verkrijgen via Oooom Piet.
December 2005 kwam van Mannesse 'Het verborgen licht' uit, bij uitgeverij IJzer, isbn 907432861X, te vinden o.a. bij www.bol.com.
'Bevrijdingsdag' werd op 16 en 17 september 1994 als oorlogscahier door de 16 september pers uitgebracht en in de bewerking en onder regie van Kees van Leeuwen als spel voor stemmen en beelden in theater de XXX in Leiden ten tonele gebracht .
Daarna bleef het een paar jaar stil. [naar boven]

tanah air kita en dunia- onze geboortegrond en de wereld-
dromen, wakker worden, nieuwe dromen

In 1996, 50 jaar na haar vertrek uit Indië/Indonesië als klein kind, ging de oprichtster van de 16 september stichting, Lexa Jaffe-Klusman, voor het eerst terug naar haar geboorteland.
Meteen die eerste reis naar Indonesië groeide het idee het zwaartepunt van de stichtingsactiviteiten naar Indonesië te verplaatsen. Er werd gedacht aan een PusBelMas, eenstudiecentrum, een soort volkshogeschool. Toeristen met wijdere belangstelling zouden niet alleen cursussen kunnen volgen, maar ook hun eigen kennis en expertise delen met de plaatselijke bevolking.
Het idee sprak Mieneke Klusman-James, de stammoeder achter de stichting, die in zekere zin was meegereisd naar wat ook hààr geboorteland was, erg aan.
De naam die wij bedachten voor ons studiecentrum, Mimpi Manis, bleek helaas erg toepasselijk. Het betekent letterlijk Zoete Dromen, en wordt gebruikt om iemand een goeie nacht te wensen. Maar ook, net als 'sweet dreams!' of 'dream on!', als je denkt 'leuk idee- maar niet realistisch'.
Samen met een aantal vrienden zongen wij tijdens een van de eerste reizen, spelend met die naam, al meteen een liedje.. Het begin van 'Que sera, sera- whatever will be, will be' is 'When I was just a little girl'. Dat wordt in het Indonesisch:
"Saya bermimpi mimpi manis (ik droom zoete dromen)
Tetapi bangun, pagi, ini pahit (maar wakker worden, 's ochtends vroeg, dat is bitter)
Seperti kopi, tanpa gula, (net zoals koffie, zonder suiker)
bangun pagi: pahit (het 's ochtends ontwaken is bitter)".
Na het uitblijven van de verwachte medewerking van de hoteleigenaars hebben we nog een paar pogingen gedaan om een uitvoerbaar alternatief te vinden, maar tenslotte hebben we onze Mimpi Manis de eeuwige slaap laten slapen.
Het bittere was dat bij het wakker worden uit de droom de stichtingskas bijna leeg was. Toch was er een begin gemaakt, en de reïncarnatie van de Kop'rasi Pelangi Jempol, de oorspronkelijke wat manis-manische regenboog-duim omhoog coöperatie, bleek Oooom Piet te zijn, een wat doeltreffender manier van samenwerken met de mensen van het geboorteland van oom Piet en zijn familie.
Maar Oooom Piet gaat straks misschien wel de eeuwige slaap slapen. Maar eerst moet zijn nichtje een beetje uitrusten, en het wakkerworden is vast niet zo bitter, want ze heeft het zelf gewild. Manis is zoet maar ook lief. En bij een echt Indisch meisje gaan lief en stout soms hand in hand. Bij de Stoute Lexa van straks bijvoorbeeld, die weer vele mimpi manis droomt, van Vietnam tot aan de Andes, van Marokko tot Kenya,.Afghanistan tot Kosovo. Wij wensen je mooie dromen, Stoute Lexa, wherever you go! [naar boven]

de A-U-M van Òòòòm Piet

Die naam Oooom Piet was een woordspeling. De Hindoe mantra òòòòm, meestal AUM geschreven, staat voor de kenmerken van onder andere Shiva, de god van vernietiging. Wij denken graag aan de daarbijhorende wedergeboorte en de bescherming van het (nieuwe) leven. Het is ook een dankjewel aan de echte oom Piet, die zorgde voor het startkapitaal van de handelende tak van de 16 september stichting.
Na de 'vernietiging' in 1998 van de economie van Indonesië en van Soeharto's oppermach, bleven door de politieke onrust de toeristen massaal weg. De Krismon, de monetaire crisis, betekende een enorme economische terugslag, vooral voor het relatief niet eens zo arme Bali. De manier om toch aan (buitenlands) geld te komen is daar vanouds de verkoop van kunstnijverheid- een creatieve manier om met economische ellende om te gaan.
Dat paste precies in het straatje van de 16 september stichting. De 'wedergeboorte' van zowel Indonesië als van de 16 september stichting was begonnen. De statutenwijziging van 1999 paste zich aan de ontwikkelingen van de stichting aan en probeerde dit 'nieuwe leven' te 'beschermen'.
Speciaal genoemd werden nu "sociale, culturele, educatieve en economische activiteiten in binnen- en buitenland" en "activiteiten die de cirkelgang van de armoede doorbreken en milieubedreiging tegengaan". In de plaats van "factie en fictie" kwamen "kunst en kunstnijverheid".
Wij zullen proberen deze uitgangspunten van de 16 september stichting al inkopend en verkopend vorm te blijven geven, ook als we niet alleen meer Indonesische kunstnijverheid naar Nederland halen
We lijken wat op die boze Shiva, de vernietiger, nu we dat leuke snuffelwinkeltje en die prachtige stand op de Tong Tong Fair zomaar op willen geven. En die fantastische Oooom Piet-familie heeft onlangs de allerlaatste koempoelan gehad. Voor het eerst in al die jaren wou de zon niet echt schijnen.
Maar geen nieuw leven zonder eerst schoon schip te maken. En regen is vruchtbaar.
Dus we wachten af of de kleine zaailing wortel gaat schieten, en als dat gebeurt zullen wij dit nieuwe leven koesteren en beschermen. naar boven

kunst, kunstnijverheid, knutselen, klubjes-
en een interessant reisverslag

Vanaf het eerste begin vormt kunst- en kunstnijverheid een belangrijk deel van wat wij inkopen.
En Ooooma Piet is dol op knutselen en laat kinderen altijd zelf dingen maken of versieren, op verjaarspartijtjes en bij schoolprojecten. Kunst hoeft geen grote K te hebben om mensen een beetje blijer te maken. Zelf je fotolijst versieren of je eigen ketting rijgen met kralen van kokosdop gemaakt of met roggewerveltjes is veel leuker dan iets kant en klaars voor vaderdag of om je nek. Die materialen zijn bovendien intrigerend: zijn die gouden, kantachtige dingen echt zijdecocons? Is dat zeilbootje gemaakt van een soort kap boven de kokosnoten? Kan ik zelf een gokmat maken en de bijbehorende dobbelstenen?
Het moment dat we gezellige klubjes kunnen aanbieden komt steeds dichterbij. Voor kinderen en voor volwassenen.We willen we in kleine groepjes oefenen op hoe je in het Bahasa Indonesia van gedachten kunt wisselen, het tukar pikiran waar we het hierboven bij de PusBelMas over hadden.
Alle klubjes gaan uit van het Montessori-principe "ons spelen is leren". We hopen ook kooklessen aan te kunnen bieden in het voorjaar van 2010, onder de leiding van Cok, die al 5 jaar lang de catering verzorgt voor de Oooom Piet pasarhelpers. Daar hoort natuurlijk ook het maken van grapjes bij en het gezellig samen het resultaat van dat koken opeten in de rommelige maar groot genoege dapur, keuken, van het Plantsoen.
Wij denken steeds vaker aan oom Piets vader, Opa James. Ook hij was dol op reizen en ook hij kocht graag etnografica en kunstnijverheid. Ook hij was nieuwsgierig naar de mensen achter de dingen, naar hun adat, de tradities en gebruiken.
Hij fotografeerde graag en goed en schreef boeiende reisverslagen. Nu het nichtje van zijn jongste zoon, oom Piet, de winkel gaat sluiten krijgt ze misschien eindelijk tijd om die verslagen te scannen en via een link beschikbaar te maken wat hij schreef over zijn reizen van Java naar Sumatra. Of de foto's die hij nam van Oma James op een struisvogel of van die moddervette sumi-worstelaar in Japan.
Alleen moet u dan wel straks kijken bij de Stoute Lexa site- die nu nog in de prilste staat van ontwikkeling is. [naar boven]