laatst bijgewerkt:
21 november 2013
o o o o m P i e t
home
om te
weten:

contact
over ons: hoe-wat-waarom
ook belangrijk:
winkelwaren
ooooma
Piet:
educatief
markten en activiteiten:
agenda
Pay4Play
ons alternatief voor kinderarbeid
indië-
indonesië
tanah air kita: land van herkomst
english
explanation
teman- textiel en links naar vrienden

HOME - NL
HOME - English explanation

Oooom Piet en de
16 september stichting
contact:
lexa_jaffe_klusman@yahoo.com
+31 655 391 341
+31 0715 144 802
bezoekadres - op afspraak!
woonhuis Walter en Lexa Jaffe
Plantsoen 35
2311KG Leiden
IBAN bankrekening:
NL70INGB0003378434
t.n.v. Jaffe te Leiden

KvK Leiden 41169266
BTWnr 804339557

Oooom Piet en de
16 september stichting
contactpersoon :
Lexa Jaffe-Klusman
lexa_jaffe_klusman@yahoo.com
+31 655 391 341
+31 0715 144 802
bezoekadres - op afspraak!
woonhuis familie Jaffe
Plantsoen 35
2311KG Leiden
giro : 749067896
t.n.v. Jaffe te Leiden

links naar onderwerpen
op deze bladzij
-Oooom Piet en IndiŽ
-pinda's en kaaskoppen
-die eerste koude jaren
-praatjes over plaatjes

1913, Tjandi boven Semarang, waar 6-jarige Mieneke James een jaar later Jean Klusman ontmoette

Oma Klusman had last van gewrichtsrheuma en dus woonden Opa en zij in Zwitserland- hier met bezoek van Grandmaman Sassin

op de suikerfabriek Gempol, Lexa's Oma James in saroeng en kebaja met de jongste van het zestal, Tottie

Lexa vers uit in 1946, met haar peetopa Alex Klusman in Den Haag

Opa James hield van etnografica- de twee poppen, hier inTegal, Mieneke's geboorteplaats, staan nu in Leiden

Nenek Kecil, 'kleine oma', noemt mij ook wel Bò Ketut, 'zusje # 4'

de nenek van Ketut Place, Ubud, een familiehotel waar Lexa al in 1996 het gevoel had erbij te mogen horen

Coks moeder en Lexa redden zich met bedik-bedik Balinees en sedikit-sedikit Indonesisch

gastvrijheid- je klimt in de boom en plukt een verse papaya

Pasar Gondang, midden-Java - terong, tahoe en bamboe- met pisangblad als verpakking

vergane glorie van tempo doeloe in een hotel in Surabaya
de markt vlak achter het hotel was tijdloos: Indonesië of Indië?

1917- poort van de kraton in Kota Gede, Java- foto Jean Klusman

n Lasem, noordkust van Java- werdem in 2006 de eerste cap- stempels, besteld- de vrouw hier schrijft batik met een canting

in het Sonobudoyo museum in Jogja, in de kraton, maken ze wayang kulit- leren schaduw-poppen- leuk om te proberent

Frits en Tjal James in door Opa meegebrachte Atjeh-pakjes

hier kochten wij bolletjes en dewi sri- kleine rijst-godinnetjes van lontar-blad- het geld was hier heel welkom

Indië/Indonesië-
tanah air kita:
land van herkomst

Oooom Piet en Indië-Indonesië

Oooom Piets klanten hebben vaak wortels in Indië. Lexa, de 'initiator en uitvoerend directeur' van Oooom Piet, komt ook uit Indië. Dit stukje van de site gaat over Indonesië en Indië, tanah air kita- ons geboorteland-en-water. Want het begon wat ons betreft allemaal in Indië en met wat je met zo'n koloniaal verleden kunt doen.
Lexa en haar man Walter begonnen Oooom Piets import-zonder-winstoogmerk in 1997 met geld van Lexa's oom Piet James, de jongste broer van Mieneke Klusman-James. Hun vader, ir. Frits James, werkte aan het smalspoor in Java. In 1911, het geboortejaar van Petertje, werd hij directeur op de S.F. Gempol even buiten Tjeribon-Cirebon, één van de Ament Suikerfabrieken,.aan de noordkust van Java. Hij was getrouwd met Toos, die bij die oude Fries-Indische familie Ament hoorde.
In Nederland, waar de meesten van ons al jong heen verkasten, of ze dat wilden of niet.

kaas, kikkers, kroepoek en pinda's

Voordat we teveel verdwalen in Tempo Doeloe, de koloniale ouwe tijd, eerst hier wat gedachten over het zogenaamde 'repatriëren' uit Indië- het 'teruggaan' naar het land waarvan je misschien wel staatsburger was, maar dat je nog nooit gezien had. Die repatriëring is een verhaal apart, maar wel een belangrijk verhaal.
Tabeh zeg je als je ergens weggaat. Bijna precies een halve eeuw nadat Lexaatje en haar familie zich gedwongen zagen het land waar zij allemaal geboren waren vaarwel te zeggen ging zij het voor het eerst terug. Haar man Walter en dochter Jenny vonden het een boeiend land. Lexa had het gevoel 'thuisgekomen' te zijn.
Die eerste jaren in Nederland had Lexa met haar vader en moeder, zusjes en broer geen eigen huis. Er heerste woningnood, en we boften, want wij woonden niet in barakken maar bij familie en vrienden. Er werd toen niet over discriminatie gepraat- als je gediscrimineerd wordt is het vaak het prettigste om te doen alsof je neus bloedt. 'Pinda' en 'blauwe', de latere geuzennamen, waren toen gewoon scheldwoorden. Wij reageerden daar op met 'kaaskop' en 'kouwe kikker'. En als je iemand een tòtòk noemde was dat niet vriendelijk bedoeld.
Ook toen Lexa's familie al jaren in Holland woonde zeiden we, zeker thuis, niet 'banaan' maar pisang, niet 'pinda' maar katjang. In het weekend werd er rijst gegeten en geen aardappels. Of het moesten die kleine gebakken aardappelstokjes zijn, kentang. In die tijd kon je hoogstens gemalen gedroogde knoflook en andere boemboes- kruiden, krijgen.
Kroepoek, waarvoor niet eens een Nederlands woord bestaat, moest je toen zelf bakken. Dat deed je in de wadjan- niemand had het toen nog over een wok. En nog steeds smaakt die uit cellofaan niet zo lekker. Mais, djagoeng, was hier varkensvoer- maar je leerde al jong er heerlijke djagoengkoekjes mee te bakken. En op verjaardagen kwam er spekkoek- daarvoor moest je bij een speciaal adres xijn, waar een Indische dame het geduld had om die laagje voor laagje te bakken, en niet te droog!
Zo groeide Lexa op in Den Haag en omstreken. En al maakten we er later grapjes over, spekkoek smaakt toch nog steeds het lekkerst als je hem volgens Mammie's aanwijzingen héél dun snijdt.
Alle opa's en oma's en veel ooms en tantes waren in Indië geboren, en de familiband zorgde voor veel warmte in dat kille kikkerlandje van die eerste na-oorlogse jaren. Van het Reve's 'geur van spruitjes' hing over Holland, maar de Trassie Tantes van onze Yvonne Keuls lieten zich niet kisten.

wennen aan 'hier'

Vooral in die eerste kouwe winters moest je wennen en over je heimwee heenkomen. We kregen door bemiddeling van familie een bovenverdieping van een klein huis. Met opklapbed in de woonkamer, die tevens de slaapkamer was van Pappie en Mammie en de nieuwe baby. Zonder voor- of achtergalerij natuurlijk, wel met zo'n piepklein tuintje.
Eenmaal gewend ging je schaatsen leuk vinden, achter een keukenstoel op het slootje voor het huis. Ook al kreeg je er 'dooie vingers' van en had je last van 'wintertenen'- dat had iets te maken met je ijskoude voeten te dicht bij de warme kachel te snel warm laten worden.
Maar klagen hoorde niet. En na die gruwelen van de Duitse bezetting wilden Nederlanders ook niet horen dat zij niet de enigen waren voor wie oorlog gelijkstond met ellende. Klagen was dus niet alleen on-Indisch, het was ook niet verstandig. Jij nam kostbare woonruimte in immers? Jij die hier niet geboren bent maar denkt dat je rechten hebt. Jij met je rollende rrr.
Veel mensen uit Indië kwamen na 3 of 4 jaar in een 'Jappenkamp' in barakken ergens in die winderige duinen, of, nog een stuk gruwelijker, in het Drentse Westerbork. De door de politiek verraden Molukkers werden ondergebracht waar ooit Joodse gevangenen wachtten op het vertrek naar de gaskamers. Daar werd niet over gepraat. Wel over 'fout' en 'goed'. Je probeerde erbij te horen door ook geen schoenen in die foute winkel te kopen, want die mensen hadden 'geheuld met de Mof'. Alle anderen waren natuurlijk brandschoon.
Het gekke was, maar dat besefte je pas veel later, dat de echte 'goede' mensen, die in het verzet hadden gezeten, daar nooit stoere verhalen over vertelden. Zoals ook de Indische oud-kampbewoners en krijgsgevangenen zelden praatten over wat ze hadden meegemaakt.
Pas veel later gingen we heel veel dingen anders zien en hoorden we over nachtmerries. 's Nachts en na het stoppen met werken- dat waren de moeilijkste tijden voor veel overlevenden.

plaatjes zeggen soms meer dan praatjes

Soms zie je opeens in een foto wat dat betekende: koloniaal. Soms zijn er ook foto's van het land zelf en zie je hoe weinig vroeger en nu schelen. We hebben heel wat foto's van tempo doeloe, maar ook van Indonesië vanaf 1996- onze eerste reis daarheen.
We hebben in meer dan 30 inkoopreizen erg veel geprobeerd vast te leggen. Dat vond deels plaats in het analoge fototijdperk, met rolfilm en afdrukjes- een voor Oooom Piet erg druk tijdperk, waarin wij niet toekwamen aan echt goed opbergen van al die negatieven. Ze zijn intussen wat stoffig geworden in al die dozen en laden.
Wij zijn van plan om plan-plan, rustigaan, de foto's te ordenen en de beste te scannen en dan daar een heleboel digitale albums mee te maken die elk apart, en daarom minder traag, te openen zijn. Zeker als we werken met een kleine versie van elke foto die pas groot wordt bij aanklikken.
We zijn nog aan het puzzelen hoe we het precies gaan doen. We dachten eerder aan een album per eiland, stad of kampung- woonwijk, maar dat lijkt onhandig. 26 categorieën, op alfabet geördend, lijkt beter, al zijn er eigenlijk niet genoeg letters.
A=anak, kinderen, of toch A=agama, religie? B=Bali- of babi- varken? Tot helemaal de Z van zaman dulu- de oude tijd en wat daar nog van over is? Of van die fascinerende zee, die wij zo vaak oversteken tussen Bali en Nusa Penida? Ongeveer halverwege wordt de P vast pasar- ook zo'n fantastische plek voor de cameragek.
Op deze manier kunnen we zonder woorden laten weten hoe we, niet alleen letterlijk, tegen Indonesië aankijken. En hoe het sinds onze allereerste reis in 1996 is veranderd. Minder 'exotisch', wat vaak wil zeggen: minder armoedig, oncomfortabel en ongezond.
Landschapsfotografie laat ik graag aan anderen over- in dit geval denk ik aan de prachtige foto's van Rita, die bovendien als reisleider op plekken is geweest waar je als inkoper niet komt. Al zijn er wel foto's van onderweg. Indonesië is een fantastich rijke en mooi eilandenrijk, en de naam Gordel van Smaragd klopt nog steeds aardig.

 


1917, familie James, met Fri-Tjal-Mien-Jan en de latere oom Piet, toen Petertje, naast Juf, Caroline de Corte- Tottie was er nog niet
1908, "verlof"- Moeder en Vader James bij de Amenten Tjallietje op schoot bij Opa, baby Mieneke bij Oma, vooraan Frits James jr.
via Mieneke's Oma Ament, geboren Meertens, zijn de Indische wortels te volgen tot bijna de V.O.C.-tijd en de 'inlandse voormoeder' c.1912- Mieneke James en Juf in mooie jurken, Frits en Tjally in tjelana monjet, kleine Jan in tjelana kodok
oom Piets drie grote broers en, in sarung, een wel erg klein vrindje van de suikeronderneming

1933, Mieneke en Jean bij hun Ford, terug in hun geboorteland, net voor ze trouwden
1934, doktersvrouw Mieneke met zoon Dik en personeel op koffieonderneming de Ophir, Taloe, Sumatra, bij Fort de Cock/Bukittinggi

Opa en Oma Klusman uit Zwitserland ontmoeten de voor het eerst hun net in Europa aangekomen kleinkinderen- "repatrianten" uit Bandung

Balinese kebayaspeldjes en oorbellen bij Oooom Piet te koop lijken op die van vroeger

de Bromokraters uit het vliegtuig gezien- zo kon deze vulkaan vroeger niet op de foto

1997, Lembongan, waar Lexa na 50 jaar terugkwam in haar geboorteland en haar wortels watergaf

genieten van bloemen en tuinen- 'echt Indisch'

de djeroek op de pasar in Gianyar smaakt denk ik niet zoveel anders dan in tempo doeloe

Cok logeerde in Leiden bij ons en wilde daarom altijd dat ik ook bij haar bleef slapen- ik zag hoe vroeg zij al bezig was met de kabayapatronen

dit is tegenwoordig ons thuis op Bali- Komangs Pondok Mimpi- zelf heel knap ontworpen en met vrienden en familie samen gebouwd

zou het iets Indisch zijn? Opa James hield ook altijd kippen- gezellig, met die kleine kuikentjes

dit is de noodkeuken van Tri na de gempah, de aardbeving van 2006 in Jogja- het geld voor Tri's diensten werd meteen omgezet in cement

Prenggan, 2011- lang niet alle schade door de gempah- de aardbeving van 2006, is hersteld

een heuse kalong- in een parkje

kinderkookspulletjes net als doeloe- vroeger

west-Sumba- koffie en sirih op de markt

de door Lexa's Pappie gefotografeerde poort in Kota Gede- na de aardbeving in de steigers

rolletjes goelah merah, palmsuiker, gewikkeld in pisangblad, op een markt in Flores- en andere pakketjes en schalen met eetwaar

deze hoofden horen bij twee ondel-ondel poppen zoals wij die kenden uit Cilincing- in de reusachtige lijven van bamboe en kippengaas past een danser- prachtig volkstheater, vooral voor kinderen

HOME
English explanation

alle teksten en foto's mogen gebruikt,
mits niet voor commerciële doeleinden

©16 september stichting

laaatst bijgewerkt: 21 november 2013