intro

In 2009, na de Tong Tong Fair, zoals de Pasar Malam Besar nu heet, wist Oooom Piets nichtje Lexa het opeens heel goed: Oooom Piet had een grens bereikt. Was misschien zelfs over een grens heengegaan. In elk geval voelde zij zich niet meer thuis en senang in de wereld van Oooom Piet zoals die geworden was- te groot, teveel nadruk op prijzen en geld (terug)verdienen, te klein percentage ingekocht bij kleine sappelaars, niet genoeg niet-toeristiche kunstnijverheid, te weinig 'gewone dingen' om mensen hier te laten genieten van de geur van Indië/Indonesië- vooral mensen die daar geworteld zijn.

denkend aan vroeger

Dus ging ze in gedachten terug naar 1996, naar haar eerste terugreis naar Indonesië, haar geboorteland, 50 jaar na het na-oorlogse vertrek naar Holland in 1946. Begin september 2009 ging Lexa met Made Gata, een vriend van die allereerste zomer uit Nusa Penida, terug naar Nusa Lembongan, ook een zustereiland van Bali. Wat opviel, en dat is iets wat velen ervaren als ze na een aantal jaren bijvoorbeeld weer naar Bali of Lombok teruggaan, was hoe de toevloed van toeristen Lembongan had veranderd.
Maar in gedachten was Lexa weer terug in 1996. Met Nyoman Sari op het strand. In de snorkelboot van kaptèn Tony, die zij in 1997 Wayan Tanya was gaan noemen. Hij was een Balinese vriend geworden die haar uitnodigde om foto's te nemen bij de intieme haarknipceremonie van zijn jongste dochtertje, in zijn familietempel- een manier om haar erbij te laten horen, zoals ook Bu Dayu dat deed bij de bruiloft van haar kleinzoon.
Als Indisch meisje gedroeg Lexa zich, zonder erbij na te denken, als lind vanm het land- deed dingen waar ze in Holland niet op gekomen zou zijn. Iemand pidjitten bijvoorbeeld, een massage geven, is in Indonesië heel gebruikelijk als je ziet dat iemand moe is. En dat was Nyoman Sari. Zij verdiende geld om haar neefjes en nichtjes naar school te laten gaan door zand te sjouwen voor de bouw van nog meer toeristenbungalows- dezelfde bungalows die Lexa later het gevoel gaven dat Lembongan bedorven was. In beginners-Bahasa vroeg Lexa: "Mau saya pijit?" "Wil je ik masseer?"
Dat Indisch-Indonesische bracht haar al snel bij mensen thuis. Alsof zij al die jaren iets van haar eerste vier jaar in dat verre land, zonder het te beseffen, goed bewaard had. Dat eerste bezoek voelde als pulang, thuiskomen. En, zoals velen die na de tweede wereldoorlog hun geboorteland achter hadden moeten laten, toen ze eenmaal terug was geweest wilde zij er vaker heen. Niet als toerist, maar als kind van het land, van tana air kita.
naar boven]

mimpi manis- bangun pahit-
zoete dromen- bitter ontwaken

Lexa heeft nooit goed leren zwemmen, maar ze is dol op bootjes, strand, vissen, zee. Heel tevreden zat ze dan ook in Wayan Tanya's jukung, een kleine platbodem met aan elke kant grote bamboes tegen het omslaan. Het was maart 1997 en haar derde bezoek aan het eiland. Lexa zocht een goede plek voor een PusBelMas, een coöperatief studiecentrum.
Een paar vrienden, uit Denemarken, Amerika, Holland, Bali, snorkelden rond het koraal. Tanya ving met zijn pun een paar prachtige vissen, zodat Lexa zonder zelf het water in te hoeven ze van dichtbij kon zien en fotograferen.
En toen borrelde er een liedje op, in haar al iets betere Bahasa Indonesia, op de wijs van Doris Day's When I was just a Little Girl. Zomaar, over zoete dromen, mimpi manis. En over 's ochtends wakker worden.

Saya bermimpi- mimpi manis- ik droom zoete dromen
Tetapi bangun- pagi- ini pahit- maar wakker worden- 's ochtends- dat is bitter
Seperti kopi, tanpa gula- bangun pagi: pahit- zoals koffie, zonder suiker- is het wakker worden 's ochtends bitter.

De droom van een Pusbelmas, een studiecentrum met uitwisseling van kennis en ideeen, liep inderdaad bitter af. Maar ach- de smaak van koffie zonder suiker kan je leren waarderen. En je kan ook bangun pagi- 's ochtends wakker worden- op een niet-bittere manier- en een beetje dagdromen. Na jaren van steeds meer inkopen en verkopen is het tijd om terug te gaan naar de dromen. Gelukkig heeft het meeste geld uit die vriendelijke handel de juiste mensen bereikt- harde werkers en dromers met of zonder pech die contanten nodig hadden. Als we pelan-pelan, heel rustigjes, de overgebleven voorraad uitverkopen, zonder alle lasten van een winkel of een grote stand, kunnen we van het met die verkoop verdiende geld weer nieuwe leuke dingen doen. Wij hopen dat u mee wilt dromen.
[naar boven]

terug naar de toekomst
Komangs Pondok Mimpi -
een droomhuis waar ook gasten uit Nederland zich senang kunnen voelen

Na een jarenlange samenwerking tussen Lexa en Komang- dezelfde Komang die het Mimpi Manis-liedje die allereerste keer in 1997 op zee bij Lembongan door Lexa hoorde zingen- had Komang eindelijk genoeg gespaard om zijn grote droom waar te maken. Hij bouwde een pondok, een buitenhuis, op een stukje land van zijn vader. Vlak achter het zo dierbare traditionele familie-erf, waar Komang voor Walter en Lexa in het najaar van 1998 al een eigen kamer liet bouwen, staat nu een mooi, door Komang zelf ontworpen huis.
Met prachtige houtsnijdeuren en in de royale kamar mandi een comfortabele wc-Eropa, een zit-w.c., en behalve een douche ook een mandibak. Bovendien telefoon- en internet. Gebouwd samen met vrienden en familie, met rondom steeds mooiere bloemen, door Komang geplant en verzorgd. Kuikentjes van de overbuurman en achter uitzicht op sawahs. 'sOchtends slingeren er geregeld apen van de ene pisangboom naar de andere om een banaan van de tros te plukken, 's avonds speelt Komngs zoon Agus vaak op de bamboe rindik, samen met zijn vader of met oom Nasta.
Komang is heel gezellig en zijn aardige vrouw, Made Astiti, kookt lekker en doet met liefde een extra wasje. Komang zelf chauffeert uitstekend en kent alle leuke plekjes. Als u van wandelen of raften houdt: kan. Dieren? Textiel? Tempels? Geen probleem. Maar als u gewoon wat wilt uitrusten, kaartjes schrijven, een boek lezen of het uitzicht schilderen- dat kan ook. Belahpane ligt hoog genoeg dat het niet al te warm is en er zijn comfortabele stoelen op de galerij. Natuurlijk is er altijd een snackje en thee of koffie.
Als u vrinden wilt uitnodigen voor een feestmaal met babi guling kan dat ook worden geregeld- Komang graaft een gat en koopt met uw geld een varken en als er meegegeten mag worden is er nooit een gebrek aan helpers bij het roosteren!
U kunt als u plannen hebt om naar Bali te gaan makkelijk contakt opnemen met Komang.
Wij hebben momenteel geen mogelijkheid om nieuwe foto's op onze site te plaatsen, maar op Komangs site kunt u zijn Pondok bekijken en als u hem mailt en zegt waar het om gaat krijgt u een mailtje terug met de door u gewenste informatie. Kijk op: www.pondokmimpibalitours.com
[naar boven]

de PusBelMas-de droom die toch werkelijkheid werd?

Die Pusbelmas, waar op co-operatieve basis kennis en ideeën zouden worden uitgewisseld, kwam er toch wel, zij het anders dan gedroomd. Er was veel uiwisseling van kennis tijdens in- en verkoop.
En dan waren er, sinds 2002, de Ooooma Piet-verjaarspartijtjes die het echte Indonesië dichterbij Nederlandse kinderen brachten, en er waren schoolprogramma's in Nederland. De ene keer ging het om allochtone kleuters in Utrecht die een ochtendje gevechtsvliegers versierden en ze daarna buiten oplieten. Een andere keer was het een wat groter project waarbij groep 8 een aantal weken tijdens de lessen 'creatief' al knutselend ook veel te horen kreeg over hoe de materialen waar ze mee bezig waren in Indonesië groeiden en/of gebruikt werden. En groep 6, of was het 7, van een Islamitische school in Alphen leerde bij maatschappijleer over Lexa's geboorteland zoals het zich al vanaf de koloniale tijd ontwikkeld heeft. Tot een land dat op een aantal punten ook aan het 'land van herkomst' van henzelf en van hun aardige en slimme juf bleek te lijken.
Er waren ook uitwisselingen van brieven tussen Indonesische en Nederlandse leerlingen. De SMP, middelbare school, in Desa Lembongan kreeg al in 1997 Engelse les van juf Lexa waarbij zij brieven schreven aan leerlingen van het Gymnasium in Leiden, en de SD, de lagere school, in Belahpane schreef met Lexa's hulp brieven aan groep 8 van de OBS "'Lucas van Leyden", op fietsafstand van waar Lexa toen haar snuffelwinkeltje had. De kleuters van de Nederlandse school in Seminyak maakten prachtige 3-dimensionele collage-tekeningen met hun naam voor de kleuters in Leiden- en de oudere leerlingen in Bali stuurden brieven aan een nieuwe groep 8 in Leiden, die met Oooom Piet-materialen de mooiste dingetjes maakte. Meester Siem eerst, later Meester Jaap en Juf Corrie, stonden niet alleen open voor Lexa's manier van een les geven, maar waren wezenlijke factoren bij het tot een succes maken van dit soort 'spelen is leren'.
In 2011 zijn we met veel plezier weer meer met kinderen gaan werken, net als in de beginjaren, en ook met bejaarden. Workshops sieraden maken en (kringloop)kleding en accessoires. In het kader van Maatschappelijke stages waarbij middelbare scholieren samenwerkten met bejaarden. Helaas zijn er problemen met het programma waarmee we onze sites bewerken waardoor we geen foto's meer kunnen invoegen van die workshops en de afsluitende modeshows in 2009, 2010 en 2011. Eigenlijk voor ni9neLives, maar wel met veel Indonesische materialen.
We dromen ook van plaatjes-met-praatjes in bejaardentehuizen, aan de hand van de enorme hoeveelheid foto's die we tijdens al onze inkoopreizen maakten. Met uitwisseling van herinneringen en ideeën.
[naar boven]

Pay4Play- een mooi nieuw droom-plan

Het leukste en spannendste projekt, de mooiste droom, dat is wat Lexa betreft Pay4Play, waarvoor bij ni9neLives de eerste i is uitgetrokken- de i van "in plaats van bedelen". Bovendien: in plaats van kinderarbeid- want ja, die is er zeker ook in Indonesië. Op het relatief rijke Bali zag Lexa wat oudere kinderen ver van hun familie, maar gezellig en met vrienden, in een batikfabriekje. Op Lombok was het een jonge stenensjouwer die niet naar school ging maar keihard werkte. In oost-Sumba op de markt een vrolijke visverkoper- hij straalt u toe op de foto, en echt slecht heeft hij het- al weer: relatief gezien, niet. Maar het was toch jammer, zo'n echt niet domme jongen die al zo jong niet meer naar school gaat. Maar zijn er alternatieven?
Het eerste, experimentele, Pay4Play-groepje is in september 2009 begonnen op het woonerf van Made Gata in Limo op Nusa Penida. Ooit was het een strafeiland, maar Lexa ging er al sinds 1996 heen en vond er lange jaren een plek om even bij te komen tijdens te drukke inkoopreizen. Rita Sri Suwantari, die net als Lexa dol is op kinderen, kwam begin 2010 speciaal uit Jogja om video-opnames te maken- die wij ooit aan u hopen te kunnen laten zien. In augustus 2010 is Lexa er weer een paar dagen geweest om te zorgen dat er bij Pay4Play niet te veel misverstanden zouden ontstaan- en omdat ze een heel byzondere band heeft met de kinderen van Limo. Het was heel druk, maar enorm leuk. Toevallig waren er ook een heleboel moeders op het woonerf om een groot tempelfeest voor te bereiden- dus extra veel kleine babies en gezelligheid.
Eigenlijk gaat het om een soort playgroup, zoals ook op Bali populair bij gezinnen waar geld geen groot probleem is. Er wordt bij Pay4Play veel geknutseld, en de kinderen mogen kiezen of ze wat ze maken zelf willen houden of verkopen. Vaak dragen ze hun mooie ketting of armband eerst zelf, maar leveren ze hem aan het eind van de middag in.
We verkochten in juli 2010 op de Exotische Markt in Warmond de eerste van de al spelend gemaakte produkten die Made Gata met Komang meegaf naar Nederland. Op de Boekkunstbeurs van november 2011 was er al meer- maar voor de prachtige inklapbare schoolbordjes met magneetletters was in de kraam helaas niet genoeg ruimte. Wel voor kleine zakjes van tijdscriftenpapier gemaakte rolkralen- op! Ook de met restjes batikprint beplakte kleine vierkantjes- bedoeld om abc-magneetjes voor op de koelkast mee te maken- vonden enthousiaste kopers- die mogen zelf verzinnen wat ze gaan worden. Ons doel is steeds weer het stimuleren van kunst en kunstnijverheid- niet alleen op Penida, ook hier in Holland- op scholen, bij verjaarspartijtjes en ook bij klanten.
Ook het Montessori-principe "mijn spelen is leren" klopt nog steeds. Al spelende leerden de kleuters letters en cijfers herkennen en uit de tijdschriften voor de kralen knipten ze aan het eind van de middag voor zichzelf diamanten en dure horloges. Voor hun was dat een uitstapje naar het Verre Westen- en ze genoten zichtbaar. Ze krijgen ook al spelende taallessen. Op verzoek van veel kinderen moeten Lexa en Walter al jaren Eency Weency Spider zingen, met die leuke vingerbewegingen. En het Pay4Play-liedje, op diezelfde Que sera, sera-wijs van Doris Day die het mimpi manis-liedje inspireerde, is half in Bahasa Indonesia, half in het Engels. Heel voorzichtig durven sommige groteren nu ook de Engelse vertaling mee te zingen. En de schoolplaten waar de kinderen magneetjes voor op de koelkast mee maken hebben zowel de Indonesische als de Engelse naam bij de plaatjes.
Voor de peuters en kleuters bleek het nog het allernuttigst dat zij Indonesisch moeten gebruiken. De leeftijd van de kinderen varieert van 1 tot ongeveer 12 jaar. Pas op de SD, de basisschool, leren de meeste kinderen naast bahasa Nusa, een speciale variant van het Balinees, ook bahasa Indonesia. Oma Lexa's Balinees, voor heel jong en heel oud de enige taal in Balinese dorpjes, bestaat maar uit een paar woordjes, dus ze moeten echt hun tweede taal gaan gebruiken- wat op school een voorsprong geeft/.
[naar boven]

gaat de Pay4Play-droom lukken??

Made Gata en zijn vrouw Komang Astini zijn heel warme mensen bij wie er altijd veel kinderen komen aanwaaien. Maar het is niet zo eenvoudig om iemand die zelf wegens geldgebrek zijn middelbare school niet afmaakte echt te overtuigen dat geld verdienen wel belangrijk is voor de kinderen van Limo, maar dat hij zich niet zoveel zorgen hoeft te maken over wat wij aan Pay4Play uitgeven.
Wij weten hoe leuk onze klanten het vinden als wij dit soort dingen doen met het geld dat zij voor onze spulletjes betalen. In de eerste plaats is het geld verdienen bedoeld om ze het gevoel te geven dat zij zelf iets kunnen bijdragen aan de kosten van het naar school gaan- bijvoorbeeld. En als je je werk zo goed mogelijk doet geeft dat op zichzelf al bevrediging, maar de betaling motiveert ook tot doorzetten en afmaken. En Made en wij kunnen iets strenger op de afwerking en kwaliteit letten- want anders kunnen de spulletjes immers niet doorverkocht worden.
Verder proberen wij de kinderen bewust te maken van het afvalprobleem dat, nu er iets meer geld is, ook op Penida steeds groter lijkt te worden. Dus werken ze veel met kringloop materialen. Lapjes van een bevriende kleermaker die ons met zijn zoontje heeft beziggezien voor het maken van speciale kettingen en van poppekleertjes. Stukjes van een niet al te verroest blik voor de mini-schoolborden. Deksels van met lapjes beklede kroonkurken. voor zee-egeldoosjes. Koelkastmagneetjes van frisdrankblikjes. Wij werken eraan om u die producten te kunnen laten zien. Dreamweaver, het programma waarmee wij onze site bewerken, doet helaas opeens moeilijk als je foto's wilt invoegen.
Wij proberen om aan te sluiten bij goede Balinese opvoedkundige principes. Gotong royong, samen een karwei klaren, is een belangrijk fundament van de Balinese sameneving- dat leert elk kind al jong, net als de verantwoordeijkheid om kleinere kinderen te helpen. Dus krijgen de kinderen geen stukloon, maar betaling per uur dat ze hun best hebben gedaan. Anders moet je wel erg nobel zijn als je een kleintje helpt en daardoor niet aan je je eigen produkt kunt werken. Ook bij de materialen en technieken proberen we aan te sluiten. Grappige dingetjes 'boetseren' van het rijstedeeg waarmee verderop op het erf moeders traditionele versiering maakten voor de tempelverjaardag die op komst was. Poppenkleertjes met kralen- en pailletjes versieren, zoals Komang Astini dat vroeger in Kuta deed met kleding voor een artshop.
Het moeilijkste was het om Made te laten accepteren dat het bij de produkten ons er niet om gaat er zoveel mogelijk te krijgen, zodat Pay4Play zoveel mogelijk geld binnenbrengt. Voor het ontwikkelen van creativiteit is het moordend als je de kinderen een voorbeeld in honderdvoud laat namaken. Dus als wij er zelf zijn maken de kinderen elke dag iets anders. We willen vooral dat de kleine kinderen de kans krijgen dingen zoals letterherkenning en fijne motoriek te leren. En dat bij alle leeftijden de creativiteit gestimuleerd wordt. Natuurlijk zijn we blij als we produkten kunnen verzinnen die makkelijk ons huis weer verlaten in ruil voor geld. Maar dat geld kan elders verdiend worden- al hoeven de kinderen dat niet te weten. Het is voor hun belangrijk dat ze bikin yang lucu- leuke dingen maken, bermain dan belajar, spelen en leren, bersama teman, samen met vrindjes.
En ze zingen allemaal uit volle borst het eind van het Pay4Play-lied mee, dat ze geld krijgen om boeken en eten te kopen: beli buku dan makanan!
Kijk ook bij ni9neLives.
[naar boven]