laatst bijgewerkt: 11 april 2010
de Tong Tong Fair- de vroegere Pasar Malam Besar

Ooom Piet was er dit jaar voor de laatste keer,
op onze vaste plek in het Indonesiëpaviljoen,
en we hebben de Ems Grizel-trofee gewonnen, de 1e prijs voor de best verzorgde stand van de grote Tong Tong Fair!

VEEL DANK AAN ALLE TROUWE KLANTEN !
we zien u graag on-line terug in september
en als u iets echt nodig heeft mag u ook mailen of bellen

Piekerans van een Pasarslijper-
de gevaren van groei

Sinds 1997 al staat Lexa met haar geesteskind en troetelbaby, Oooom Piet, op de Tong Tong Fair- toen nog de Pasar Malam Besar. Zij begon met een heel klein standje, met hoogstens twee helpers per dag. Dat was na twee jaar al te klein geworden. In 1999 en 2000 kregen we meer ruimte en meer helpers. In 2009, ondertussen uitgebreid met een speciaal stuk voor de djaits, de kleermakers, waren we het allergrootst- in 2010 wilden we eigenlijk niet meer terugkomen omdat groter soms slechter is. Maar ja, we wilden onze vrienden uit Indonesië, in samenwerking met stichting Tong Tong, graag nog 1 keer hierheen halen. Jaja- we wilden ook proberen van onze overdreven grote voorraad af te komen voor we afscheid namen als 'de leukste stand van de hele pasar'- een vleiend oordeel van veel trouwe klanten. Maar niet van iedereen!
Ook op de Tong Tong Fair deed de schaalvergroting kwaad. Lexa kon het niet altijd meer aan- zij voelde zich miskend omdat het vaak alleen nog om geld leek te gaan en zij haar oorspronkelijke visie niet meer kwijt kon. Ook de helpers bij de reeks aan elkaar geplakte standjes van Oooom Piet spraken soms pas echt met elkaar op de helperskoempoelan na afloop. Waar was het hechte team van vroeger, waar iedereen op elk deel van de stand kon worden ingezet? Was dit nog wat Oooom Piet wil zijn? Hoe 'speels en creatief' waren we eigenlijk bezig? Waar was de geur van Indië-Indonesië in onze mooie grote stand?
[naar boven]

De òòòòm van Oooom Piet-
nieuw leven na vernietiging van het oude

De òòòòm is een verwijzing naar de mantra a-u-m, die staat voor de drie-eenheid van destructie, wedergeboorte en bescherming van nieuw leven. Oooom Piets nichtje had behoefte aan wedergeboren worden, ze was toe aan nieuwe Mimpi Manis- zoete dromen die tot iets moois mogen groeien.
Maar eerst het oude weg voor je iets nieuws kunt opbouwen. Dus toch maar geen drastisch kleinere stand op Tong Tong, want we wilden echt kwijt wat we, mede door de te grote keus aan artikelen, in eerdere jaren niet genoeg verkochten. Er was nooit genoeg plaats voor al onze goelings en andere kapok-kussens met mooie slopen van batik en ndek. Ook niet voor alle djongklaks en de vrolijke/mooie handgebatikte Bali-dekbedden..
Maar afschied nemen van Tong Tong met alleen maar winkeldochters? Dus toch nog één keer voor Tong Tong een container gevuld- die vlak voor Tong Tong aankwam en waarvan voor de verandering haast alles nog voor Tong Tong niet alleen uitgepakt maar ook gerijsd werd. We hebben haast geen kruipbeestjes en bamboe bromtollen meer bijgekocht- 'op is op' is ons nieuwe motto (en opgeruimd maakt ons huis in Leiden straks netjes?) Er zaten ook spullen in van bevriende klanten die ons zo hielpen de kosten laag te houden, en grote dingen die voor verhuur in plaats van verkoop bedoeld zijn en die we op mogen slaan bij een collega met wie we samenwerken op het gebied van feestdecoratie.
Maar we hadden lekker toch nog één keer de grootste keuze aan tempeldozen uit Bali ooit- ook met zilver in plaats van goud. We kochten ook voor het laatst de kleurige over-het-hoofd maskers van papier machee in. En alweer niet genoeg bikkels met een klein balletje. En van die opvouwbare traditionele zwarte hoofddeksels uit Java, songkoks, en blangkons, van batik, met knoetje of met flappen van achter. We kochten ook royaal bamboe capil in voor deze laatste container, en heel erg veel batik wikkellaen en genaaide kleding. We weten hoeveel mensen er de laatste tijd weten hoeveel plezier zij een wat ouder bruidspaar of idem jarige kunnen doen door in Indonesische kleding op hun feest te komen. Ook bij familiekoempoelans blijkt de traditionele kleding geliefd. Aan dit soort 'wortels watergeven' doet Oooom Piet natuurlijk graag mee.
En Anke en Gisette van Rise for Fashion brachten op Tong Tong een primeur: trendy tassen gemaakt van dezelfde meel- en rijstzakken die al jaren bij ons in hun basis-uitvoering van supergoedkope tas als verpakking van alle aankopen op Tong Tong zo gretig afgenomen worden. Maar nu dus naast mooi afgewerkte boodschappen- en Yoga-tassen met bijpassende beursjes, en handige strandtassen en koeltassen ook een fantastich picknick-kleed dat je kunt opvouwen en als tas over je schouder hangen.- We hebben dan ook veel uurtjes doorgebracht met Bu Lana in Jogja om alles precies goed te krijgen. [naar boven]

kebaya's op maat en naar wens- hoe gaat dat lukken?

We zijn ook hard bezig met hoe we de laatste keer kleding-op-maat gaan doen. We houden niet van teleurgestelde klanten die na het vertrek van onze djaits hun nieuwe kebaya aanpassen en dan merken dat die net iets te groot of véél te krap is uitgevallen. Misschien zijn ze in de tussentijd aangekomen of afgevallen, misschien moest er in te korte tijd door onze djait teveel worden gemeten, geknipt en genaaid- hoe dat ook zij: wij willeen alleen nog tevreden klanten! Santie van "ni9nelives" komt daarom als zeer ervaren modevakvrouw en naaister ons Indonesische djait-team, bestaande uit Cok, Herry en Bu Kantjil, bijstaan. Zij werkte vorige zomer al samen met Cok voor de benefiet Fashion Show voor de Stichting Java Village en Lexa weet hoe goed zij elkaar begrijpen- ook al gaat dat zonder enig Bahasa Indonesia bij Santie en zonder meer dan sedikit Engels bij Cok.
Nog belangrijker misschien: alle kebaya's moeten op Tong Tong gepast worden. Alleen dan zijn wij bereid ze per post aan u op te sturen. Cok en Lexa hebben met dit in gedachten echt uitzonderlijk mooie, inderdaad prijzige, maar niet 'dure', kebayastoffen ingekocht. Met prachtige opengewerkte randen en mooi borduursel. Van lekkere katoen, wit. En we hebben in allerlei kleuren en prijsklassen en stijlen stoffen voor een kabaya in uw smaak. Maar ja- als u teveel spekkoek of pisang goreng heeft gegeten en de lap is niet groot genoeg voor uw maat: probeer dan niet Cok om te praten om toch te proberen er een kebaya op uw maat van te naaien- zij vindt het heel moeilijk zoiets te weigeren, maar het kan soms gewoon niet!

dromen van kinderliedjes met Wieteke, Cok en Heri-
en van een wervelende modeshow met Santie en "ni9nelives"

Geen tv vroeger bij Lexa thuis- en geen Late Late Lien Show. Wieteke van Dort leerde Lexa in 1999 bij het Indonesië-paviljoen van tuinbeurs fleurig kennen. Daar trad zij op met Aïs Lawalata en een Moluks kinderkerkkoor. Onvergetelijk leuk zoals zij met die kinderen samen zong. Lexa zag en hoorde Wieteke in 2004 prachtige liedjes zingen op het grote podium in tent 1, met baby Gilles op de arm. En ze kreeg in 2004 kaartjes, met Cok samen, voor het Bintangtheater met Tante Lien en haar nichtje, want Wieteke had bij Cok kebaya's laten maken. Heerlijk, samen met allemaal mede-Indo's Geef mij maar nasi goreng zingen. Cok was vol bewondering voor Wieteke mooie stem en ge-amuseerd dat ook Lexa zo enthousiast meezong.
Cok samen met Herry Lahamid Indonesische kinderliedjes zingend- met Wieteke die zoals gezegd ook dol is op kinderen. Zij zei ooit het een leuk idee te vinden om in de Bengkel met Cok en met Herry, de moeder van toen nog baby Gilles, een programma met kinderliedjes te maken. Herry zingt altijd en overal en Cok zingt al jaren voor Radio Gianyar en heeft zelf bijna net zo'n mooie stem als Wieteke.
Als Cok geen djait meer hoeft te zijn op de Tong Tong Fair kan ze een volgend jaar natuurlijk ook bikkelles gaan geven in de Bengkel.
Of ze kan helpen bij een heel speciale modeshow met klanten die de voor Oooom Piet gemaakte kleren dragen, speciaal ontwerpen met handgeweven stoffen, of onze pakaian adat, traditionele Indonesische kleding. Gebruikte t-shirts, betjakrijderskloffie schooluniformen, trouwkleding. Met verse melati van Xotus voor een Javaanse bruid en bruidegom. Voor een Balinese bruiloft hebben we de kleding al bijna compleet, want de bruid draagt danserskleding en die verkopen we al een paar jaar. En die kan ook in een koffer mee.
Ziet u die modeshow al voor zich?
Cok, plechtig voortschrijdend met dulang op het hoofd opent de show- zoals in juli 2009 op de modeshow in het Rijnlands Lyceum in Oegstgeest. Iemand in sarung, saput en sapari, natuurlijk met een udeng op zijn hoofd, loopt met een payung of een cakra achter haar. Dan een aantal Oooom Piet helpsters in de door Cok ooit genaaide kebaya's boven een strakke spijkerbroek. Gevolgd door helpers- en bloed-familie in de speciaal voor Oooom Piet genaaide tijdloze mode. Tenslotte een wervelende show van de modellen ontworpen door Santie met haar internationale team scholieren uit Leiden, Oegstgeest, Voorschoten. Geïnspireerd door en gemaakt met Oooom Piet-materialen uit Indonesië.
Droomt u al mee?

kinderactiviteiten-
integraal onderdeel van de Oooom Piet-stand

Een Tong Tong Fair zonder de vliegers van Oooom Piet zouden wij zelf in elk geval heel jammer vinden. Maar vliegers zonder Rubens Agaatsz, dat kan toch niet? Want onze Balinese vliegers zijn natuurlijk mooi als decoratie aan een muur of bij een groot feest, maar het allermooist zijn ze toch in de lucht. Vliegeren moet je lerent. En bij wie kan dat beter dan bij Rubens? Rubens vliegerworkshops in de Bengkel waren steeds overtekend- u bent bij deze gewaarschuwd! Rubens is weliswaar erg gevoelig voor kindertranen, maar het aantal deelnemers is niet onbeperkt uitbreidbaar.
En natuurlijk mogen kinderen al jaren bij de stand van Oooom Piet onze lawaaimakers uitproberen, en onze kinder-angklung, en de Balinese rindik. Dit jaar was 'de laatste container! de laatste keer Tong Tong!' het excuus om een prachtige terompong-set en twee kendangs hierheen te halen. We hopen op veel enthousiaste muzikanten! En misschien wel hulp van onze Nederlandse gamelanvrienden- want om het echt als muziek te laten klinken vereist het soort begeleiding dat wijzelf niet kunnen geven.
Ook wedstrijdjes met de gansingan bambu- de zingende bamboe tol, zijn een traditie geworden. En toen er nog een tentpaal was liepen daar soms kinderen omheen met aan een touwtje achter zich aan hun kruipbeestjes. Ach- dit jaar komen er wel drie kinderbetjaks deze kant op, waarvan er al twee gereserveerd zijn, maar die wat ons betreft alledrie op Tong Tong aan de kinderfeestvreugde mogen bijdragen.
Ook verkleden op de Pasar in pakaian adat, traditionele kleding, is leuk. Toen het nog stil en rustig en klein was bij Oooom Piet deed niet alleen onze eigen Gilles dat. En zoals op verjaarspartijtjes met Ooooma Piet dan verkleed op de foto- die snel afgedrukt wordt en meteen meekan als sleutelhanger. En zo een mooie herinnering is aan gezellig bezigzijn bij Ooooma Piet en haar helpers op de Tong Tong Fair. [naar boven]

tanah air kita- ons geboorteland, of:
dunia kita- onze wereld- inclusief 'de anderen'

Oooom Piet is grootgeworden door de Geur van Indië/Indonesië te verkopen- letterlijk en figuurlijk. Maar er zijn meer landen met mensen die geld heel goed kunnen gebruiken en die mooie dingen maken en/of mooie grondstoffen hebben en mooie stoffen om kleding en tassen mee te maken.
Dus kopen wij al jaren stenen en kralen in bij bevriende collega's zoals de Afghaan Isaq Ibrahimi, van Parwan op de Herengracht in Amsterdam, en bij het aardige Indiase echtpaar van Nita Gems in Eindhoven. Die kralen en stenen namen we mee naar Yogya en Bali om er speciale sieraden mee te laten maken. En de uit dit zaken doen gegroeide vriendschappen met mensen die weten wat oorlog en verbanning kan aanrichten koesteren wij.
Wat is precies het verschil tussen als Indiër niet meer welkom zijn in Oeganda of als Belanda wegmoeten uit de nieuwe Republik Indonesia?
Indonesië, 'tanah air kita', zoals ik het tijdens de Tong Tong Fair tegen een collega uit Jakarta noemde, is van ons samen- het Bahasa heeft voor dat soort 'wij, ons' een apart woord-kita. Het is een vaste uitdrukking voor 'ons land', letterlijk 'onze aarde en water', je zegt nooit tanah air kami- met het woord voor 'ons, maar zonder jou, de aangesprokene' Die collega stak meteen haar armen uit en drukte mij tegen zich aan toen ik het zo over Indonesië had. Ik was ontroerd maar ook wat verbaasd.
Later sprak ik met twee jongere Indonesische vrouwen over een plannetje van mij om Pak Ledjar een soort wayang potret te laten maken van Raden Saleh, een Indonesiër die in Nederland schilder was. En toen zei een van die twee vrouwen, getrouwd geweest met een Nederlander en hier al jaren wonend: "Ik voel hier vlinders", en legde haar hand op haar hart. Ikzelf voelde toen mijn ogen wat vochtig worden. Ontroerd maar ook wat verdrietig.
Kennelijk is het een uitzondering als een Belanda Indo, want dat ben ik, al zie je het misschien niet aan me, als een Indisch meisje zich tussen haar geboortelandgenoten plaatst. Kita, samen, niet kami, zonder jullie, naast of zelfs tegenover jullie.
Maar eigenlijk voel ik me steeds minder Belanda en ook minder Indo. Ik heb een Amerikaanse man en drie Amerikaanse dochters, van wie een in Oxford, U.K. woont en een ander met een Jamaicaan getrouwd is.
Het is tijd om het te hebben over dunia kita, de wereld van ons allen. [naar boven]

na de oorlog-
Montessori, meer dan didactiek

Lexa houdt eigenlijk niet zo van regels en wetten. Vraag maar bij Tong Tong. Vraag maar aan klanten. Vraag maar aan moeders die hun kinderen hebben geleerd alleen met hun ogen naar winkelwaren te kijken. En dan moeten ze bij Oooom Piet bijna met hun handen kijken en al spelende leren hoe een bamboe bromtol werkt, of een kruipbeestje kruipt. Die tegendraadse, licht anarchistische kant deelt zij met haar vader, die de eerste vier jaar van haar leven straalde door afwezigheid. Hij zat krijgsgevangen in Japan en vond later alle politiek vuiligheid. Het 'spelen is leren' komt van Maria Montessori.
Lexa zat, net als Tong Tong directeur Siem Boon, op het Haags Montessori Lyceum. Daar ging zij heen door haar byzonder in onderwijs geïnteresseerde moeder. Bij Mieneke, afstammeling van Van Riemsdijk nog, was er genoeg Indisch bloed doorheen gefladderd, zoals Juffie de Corte dat zo mooi zei, dat zij officieel tot Belando Indo was bestempeld. Tijdens de Japanse bezetting was zij daarom als alleenstaande moeder voor vier buitenkampkinderen verantwoordelijk.
Op de Merdikaweg in Bandoeng/Bandung, de plek waar Lexa in plaats van een doktershuis een politiebureau vond- gelukkig met een mooie, grote waringin (door Indonesiërs beringin genoemd), groeide in de oorlog een soort commune van vrouwen en kinderen. Naar school gaan kon niet, dus er werd thuisonderwijs gegeven door Mammie Mieneke en op de boot naar Holland door tante Jane.
Na de oorlog, toen we als gezin een eigen half huis hadden en niet meer, opgedeeld, inwoonden, over vrienden en familie verdeeld, hoefden de kinderen ook niet meer naar de Christelijke school van het gastgezin.
Toen mocht Lexa, en later haar kleine zusje, naar Montessorischool Vreugd en Rust. Lexa herinnert zich de villa waarin de school was ondergebracht nog goed, en de hertenkamp met een bruggetje naar al die leuke dieren. En ze herinnert zich Sur le Pont, d'Avignon- een liedje dat haar moeder Mienek gebruikte toen ze er Franse les gaf. On-y danse, on-y dans.,
Dansend en spelend, verkleed als Franse dametjes en heertjes of als Sambo, le petit nègre, en de tot pannekoek smeltende tigre, leerden wij Frans. Mieneke kon geen orde houden, maar in talen en en in het met kinderen omgaan blonk ze uit. En ze had sterke ideeën over hoe onderwijs de wereld tot een betere plek kan maken. [naar boven]

het HML, oorlogen, PSP, kabouters en One World

Het HML had inderdaad veel invloed op Lexa's manier van tegen de wereld aankijken. Veel leraren zaten tijdens de oorlog in het verzet. Daarover werd pas veel later, door vriend geworden leraren, gesproken. Conrector Ringrose zat in een Jappenkamp.
Het HML gaf projectonderwijs, en oudleerling Lexa leidde een groepje bij het Israel-project onder leiding van mevrouw Westerweel, die haar kampervaringen diep in zich meedroeg. Zij had een kind in Israel en het project liet de leerlingen zich verdiepen in de situatie van de Palestijnse vluchtelingen.
Het HML was de broedplaats van de latere Kabouterbeweging, en van de PSP, de Pacifistisch Socialistische Partij. En Siem Boons manier van tegen de wereld aankijken verraadt ook HML-invloed. Veel Indo's houden niet van vreemde, niet Indisch-Indonesische stands op hun pasar, maar Siem en haar moeder hebben zich daar nooit door laten leiden tot het weren van Afghanen, Indiërs, Vietnamezen.
De stichting achter Oooom Piet begon haar bestaan met het uitbrengen op 17 september 1997 van Bevrijdingsdag, een ideeënnovelle van Wil Mannesse. Hij was Lexa's klasseleraar en docent geschiedenis op het HML, en een heel belangrijke inspirator van veel van zijn leerlingen.
Bij de feestelijke boekpresentatie was Mieneke als trotse moeder aanwezig, en Joke de Bondt, lerares Engels van Lexa en later van Siem Boon op het HML verblijdde velen met haar komst. HML-koempoelan in Leiden. Een oude vriend van het Amsterdamse Montessori Lyceum, Max Arian, in Limburg ondergedoken tijdens de Tweede Wereldoorlog, deed mee aan het spel voor stemmen en beelden waarmee Bevrijdingsdag werd uitgebracht.
Max bezorgde me in de 60-er jaren een baantje als Executive Secretary of the Youth and Student Division of The World Association of World Federalists. Lexa mocht het jeugdgedeelte van een WAWF congres helpen organiseren, waarbij zij met de econoom Jan Tinbergen te maken kreeg. Die zat ooit met haar vader Jean Klusmans op de HBS in dezelfde klas. Toen Jean arts in ruste was, was hij er heel trots op dat hij deze byzondere man kende. Dokter Klusman was toen psycho-geriatrisch patiënt , een goed woord voor iemand bij wie de dementie een soort vlucht leek uit de deprimerende kampherinneringen. Die zijn als je niet werkt heel moeilijk weg te duwen. Veel kinderen van oorlogsslachtoffers kenden dan ook het verschijnsel werkaholic van hun vaders nog voor dat woord bedacht was.
Ook de jurist en polemoloog Röling steunde de beweging voor One World, One Law.
En Lexa, die eigenlijk meer hield van One world dan van Law, raakte zelfs betrokken bij de uitreiking van een erelidamaatschap aan de in de Vietnamjaren, zacht uitgedrukt, omstreden McNamara. Twee byzonder aardige Amerikaanse filantropen legden haar in Den Haag tijdens een ontbijtbespreking in... Hotel Des Indes uit dat McNamara achter de schermen zijn in Vietnam volledig vastgelopen president Johnson probeerde te helpen iets anders te zijn dan alleen Johnson-Moordenaar. [naar boven]

druppeltjes tellen-
ras, een sociaal construct

Lexa leerde veel van een van haar dochters, cultureel anthropologe Rivke Jaffe, en van haar in de Caraibische identititeit gespecialiseerde schoonzoon, Wayne Modest uit Kingston, Jamaica. Onder andere dat ras een sociaal construct is.
Interessant dus om te zien hoe een Indo, die al jaren bij Oooom Piet op de Tong Tong Fair helpt en zich onmisbaar heeft gemaakt, ermee omgaat als Lexa opeens een aantrekkelijke nieuwe jonge medewerker introduceert.
Mikel komt uit Cameroun en spreekt Frans en een beetje Engels, maar geen Nederlands.Hij is getrouwd is met een trouwe Oooom Piet medewerkster van vroeger, een boezemvriendin van Lexa's dochter Rivke. Mikel is een allochtoon, niet van de jaren veertig of vijftig maar van nu. Wij moesten daarom "speels en creatief" omgaan met de ellende van het Wildersdenken binnen Oooom Piet.
Op de Tong Tong Fair stammen zowel veel klanten als een aantal helpers uit een koloniale cultuur waar alle druppeltjes bloed geteld werden en waar zelfs je salaris of je kat, je gaji- je loon dus, bepaald werd door hoeveel Neerlands Bloed er door je ad'ren vloeide. Maar het gaat hier over een soort bloedarmoede, namelijk armoe van de geest.
Het gaat hier over de erfenis van tempo doeloe, die goeie ouwe tijd toen mijn tante Lucy uit de Soos werd geweerd omdat het Indische bloed dat door haar Hollandse aderen stroomde haar huid te duidelijk gekleurd had. Terwijl haar iets lichter uitgevallen zus er wel welkom was.
De wortels van het anti-allochtonengevoel ligt bij veel Indische mensen waarschijnlijk in de traumatische ontworteling en de kwetsende gebeurtenissen zo'n halve eeuw geleden. Herinneringen daaraan worden gelukkig steeds makkelijker met anderen gedeeld, bijvoorbeeld met het nichtje van Oooom Piet. Herinneringen aan die kille ontvangst in het Land van Herkomst, waar de zogenaamde repatrianten ook als ze niet eens donker waren werden uitgescholden voor Inda-pinda-Poepchinees. Terugschelden met Kaaskop kon de pijn niet echt verzachten, en dus meent een te hoog percentage Indo's dat je alle Marokkanen, Turken, Surinamers en Afrikanen in Nedraland over één kam kunt scheren.
Discriminatie of racisme? Zolang mensen maar één vrind hebben met een donkere huid willen ze niet racist genoemd worden. Misschien terecht, maar het is een dun lijntje dat de twee scheidt. [naar boven]

praatjes en plaatjes

Sommigen weten het al: het schoolfrikkenbloed stroomt door al Lexa's aderen. Met haar liefde voor leuteren en lieve oudjes hoopt zij daarom, met fotoseries van 13 jaar reizen in haar geboorteland, en van foto's uit de grote historische familievoorraad, "kleur te brengen in de grijsheid van de levens van ouden van dagen"- of hoe dat in de statuten van de 16 september stichting staat. Met na afloop thee en spekkoek of onde-onde en een gezellig groepsgesprek.
Misschien mag ze ooit in het Bibittheater haar Wijze Woorden tot een select publiek richten. En misschien mag ze ergens leuke dingen doen met de kinderen die de laatste jaren weer in steeds grotere aantallen aanwezig zijn op de Tong Tong Fair.
Dat gaat ze in elk geval buiten Tong Tong doen: schoolprogramma's en kinderfeestjes.
Dit alles wel tegen betaling, want de AOW is niet echt toereikend voor alle andere spannende plannetjes, waarover hieronder meer.
Voor wie nog geduld heeft om verder te lezen. [naar boven]