laatst bijgewerkt: 28 november 2009

Piekerans van een Pasarslijper-
over de Tong Tong Fair- de vroegere Pasar Malam Besar

in 2010 van woensdag 19 mei t/m zondag 30 mei

crisistijd

Veel Indische mensen, vooral als ze in Den Haag wonen, bewaren hun geld speciaal voor de Tong Tong Fair- maar in 2009 waren dat meer muntjes dan biljetten. Dit keer geen voetbal of concurrerende huishoudbeurs, geen treinstaking of hittegolf- voor de verandering was het dit jaar het effect van 'de recessie'.
Geen winstoogmerk betekent nog niet dat Oooom Piet een verliesoogmerk heeft. Het was dus krisistijd. 20% minder bezoekers dan in 2008 betekende natuurlijk ook minder omzet dan vorig jaar. Er waren niet alleen weinig klanten, maar er waren relatief veel heel behoedzaam hun geld uitgevende klanten. Kijken-kijken-niet-kopen van klanten betekent dat de verkoper zelf ook niet kan kopen.
Terwijl het bij Oooom Piet om heel andere zaken gaat dan winst blijft het geld heel belangrijk- uiteindelijk willen we zonder aan liefdadigheid te doen onze vrienden in Indonesië, en ook onbekende makers en verkopers, aan soms bitter nodig geld helpen..

de gevaren van groei

We merkten dat we veel dingen hadden ingekocht die makkelijker in de markt liggen. Lekker goedkoop. Leuk als meegeefkadootjes. Om de huur voor de winkel in Leiden en voor de grote stand terug te verdienen en de vliegtickets voor een aantal Indonesiërs. Maar onze vaste klanten en wijzelf hadden vragen.
Is handgemaakt, maar aan de lopende band nog wat Oooom Piet wil? De doelstelling was toch het stimuleren en initiëren van kunst en kunstnijverheid? Waar blijft de geur van Indië-Indonesië?
[naar boven]

lage prijzen, hoge prijzen-
Lexa heeft het er moeilijk mee

Steeds weer iets anders meebrengen betekent ook dat de mooi getekende prijskaarten van vorig jaar niet meer kloppen.
Prijzen- wat een gezeur. En ja, juist bij die standaardspullen denken sommige klanten dat de pasarrr experrrience bestaat uit altijd tawarren, afdingen. Dat hoooort toch bij Indonesië? Terwijl het om een eerlijke prijs gaat, al zijn sommige collega's het daar misschien niet mee eens. Want Oooom Piet heeft geen winstoogmerk en prijst soms wel erg laag.
Stress! Dit jaar hadden we naar Lexa's gevoel de mooiste stand ooit. En heel veel heel ervaren en enthousiaste helpers. Maar na een paar dagen kon Oooom Piets nichtje echt niets meer hebben. En ze was zo blij begonnen. [naar boven]

recessie betekent letterlijk: terugwijken-
òòòòm staat voor: nieuw leven na vernietiging van het oude

Haar helpers noemden haar steeds vaker Boss Lady , maar dit jaar nam de bazin haar toevlucht tot een ander soort management- via remote control, afstandsbediening. Na de eerste paar dagen gaf ze de verkoop over aan haar helpersteam.
Ook vaak moe, maar opgewekt en efficient zorgden die helpers ervoor dat Oooom Piet het prima deed. De Boss Lady opende de stand meestal samen met haar onmisbare helper van vele jaren, de vliegerman van Oooom Piet, Rubens Agaatsz, en bracht met de auto van helper Nelleke of van collega Laurens of met beide auto's, naast het in Dapur Leiden door Cok en Rita gekookte eten voor alle helpers, elke ochtend uit de gigantische voorraad in Leidenweer weer meer mee voor de verkoop.
Vrienden en familie moesten die zonder Lexa naar Oooom Piet, zijzelf meed het Oooom Piet verkoopgebeuren..Er is op de Tong Tong Fair ontzettend veel leuks te beleven en er zijn na al die jaren ook veel kennissen en vrienden.
De òòòòm is een verwijzing naar de mantra a-u-m, die staat voor de drie-eenheid van destructie, wedergeboorte en bescherming van nieuw leven. Oooom Piets nichtje had behoefte aan wedergeboren worden, ze was toe aan nieuwe Mimpi Manis- zoete dromen die tot iets moois mogen groeien. Maar eerst moest het oude weg! [naar boven]

de Tong Tong Fair- een nieuwe naam voor een plek vol oude vrienden- Isaq, Nita, Raju, Laurens

Lexa gaf per mobieltje door hoeveel lemper en sepon-cake mevrouw Setiawati mocht leveren. Ze bestelde meteen wat extra voor Laurens van Toradja. Ze was er maar zelden bij als Rubens aan de helpers pisang goreng uitdeelde of koffie.
Zij zat namelijk lekker in de wasteilstoel van Toradja tempo doeloe prentjes te bekijken of een boekje te lezen.
Verder ging Lexa veel naar Nita Gems.Het is voor dit Indische meisje altijd heerlijk als ze zich ergens thuis weet en erbij mag horen.De uit Oeganda en India afkomstige Nita en Raju, ook allochtonen, van andere bodem, geven haar dat gevoel heel sterk.
Vroeger hadden Nita en Raju concurrentie van Isaq Ibrahimi van Parwan, ook iemand die naast vriendenprijzen altijd een plekje en thee had voor zijn Indische klant, en het idee van helpen via handel graag steunde. Ook afkerig van politiek- en net als veel Belanda's zoals Lexa destijds, en net als Raju, door die politiek verstoten uit het geboorteland. Waarom zijn er toch Indische pasargangers die willen dat er alleen Indonesische stands zijn in tent 1? Nouja- Wilders is een Joodse Indo, dus ervaring hoeft niet wijzer te maken. Lexa's vader mocht, na 4 jaar in krijgsgevangenschap, graag beweren dat alle politiek vuiligheid is. Zou hij toch gelijk hebben?
Ook mooie stenen tegen vriendenprijs, altijd thee, vaak met iets lekkers erbij, gehaald bij een standje met wadjik en andere nostalgisch stemmende snacks. Het lage stoeltje achter de toonbank voelde net zo vertrouwd als de wasteilstoel bij Toradja de afgelopen twee jaar. Isaq komt uit Afghanistan en had een paar zoons van een in Pakistan vermiste broer onder zijn hoede genomen. Die hebben nu zelf winkels, in Bangkok, met andere familie samen. Zij zijn goed terechtgekomen en dat was de bedoeling, maar Isaq is wel zijn helpers kwijt en staat niet meer op de Tong Tong Fair. Wie nu iets van hem wil kopen moet naar Parwan op de Herengracht in Amsterdam.
Isaq heeft een walgelijk goede neus voor mooie spullen en over de prijzen kan vaak gepraat worden- of liever: er wordt met een glimlach iets geregeld. Antieke ikat op zij en antieke kraaltjes van museumkwaliteit zijn zelden goedkoop, maar wel heel verleidelijk- zeg niet dat ik u niet heb gewaarschuwd! Gelukkig vond Lexa's Sterke Schouder Walter ze ook vaak mooi en was er wel een verjaardag of andere smoes om zelf 's klant te zijn op de Pasar. In 2008 en 2009 dus geen Parwan op de Pasar, al kwam Isaq wel buurten. Maar Lexa heeft nu meer tijd om naar Amsterdam te gaan.
Nita Gems was er gelukkig nog. Oooom Piet had dit jaar geen nieuwe steentjes nodig- nog teveel voorraad. Maar het is niet makkelijk om zo'n snoertje labradoriet of valkenoog te laten liggen. En Nita's glimlach en Raju's grapjes maken het er niet makkelijker op- om van hun lage prijzen maar niets te zeggen.
Dus moesten er redenen worden verzonnen om kadootjes te kopen- want Nita en Raju hadden nog sterker dan Oooom Piet te lijden onder het 20% lagere bezoekersaantal. Kadootjes worden uit de huishoudbeurs betaald- dus met zus, nicht, vriendin en vriend naar alle moois bij Nita Gems om iets uit te laten zoeken. En vaak krijg je dan zelf iets terug- zo gaat dat als je bij de Indische kado-cultuur hoort.
Mocht u Nita Gems op de Tong Tong Fair gemist hebben- op naar de Heuvelgalerie, een groot winkelcentrum vlakbij Centraal Station Eindhoven. [naar boven]

lekker uitwijken naar de eetwijk-

Even bijpraten en bijkomen op een drukke pasar kon altijd achter Oooom Piets stand.
Door het nieuwe parkeerbeleid had Rubens daar dit jaar een heerlijk vliegerveldje, vooral als de zon scheen. Maar ja, Lexa wilde niet de kans lopen dat klanten haar aan de mouw trokken. Of dat helpers toch weer over die lastige prijzen begonnen.
Al jaren nam zij in zulke gevallen de wijk naar de eetwijk- heerlijke geuren, erg lekkere es apokat, erg veel lawaai. Dit jaar waren er door de recessie meer rustige plekken met lekker eten en snelle bediening dan verwacht of gewenst. Alleen bij de Satehbar moest je soms even wachten op een vrije barkruk- maar dan kreeg je ook de allerauthentiekste sateh kambing ooit. Met op verzoek een extra schepje van die knapperige bawang goreng om je restje ketjapsaus mee op te snoepen. En een heerlijk vruchtendrankje waar ik de naam van kwijt ben, of thee waar je met je zelf meegebrachte stukje gember van Xotus je pijnlijke keel mee beter kon maken.
Toch- voor een echt rustig gesprek gaat er niets boven die oudkoloniale Soos. Niet alleen de sfeer is tempo doeloe, ook het eten is Indisch. Toetjes zoals uit oude verhalen bekend. En knapperige groente in de lekkere soto ajam. Wat trage maar vriendelijke bediening. De porties van de lekker dunne en knapperige emping melindjo zo royaal dat je later met de meegenomen restjes een paar vrouwen bij een Vietnamees standje in tent 1 er heel blij mee kunt maken- als je een klein budget hebt en1 euro is ruim 34-duizend Vietnamese dong ga je niet vaak naar het Eetpaviljoen- en emping blijkt ook in Vietnam een delicatesse te zijn. [naar boven]

genieten van het Tong Tong Festival- Bibit, Bengkel, Bintang

Een voordeel bij de nadelen van Lexa's problemen bij de verkoop bij Ooom Piet was dat er tijd was voor andere dingen dan alleen het marktaspect van de Tong Tong Fair.
Lexa had het er al jaren moeilijk mee dat ze niet toekwam aan lezingen, workshops, voorstellingen. Dat haalde ze dit jaar in.
Ze bewonderde in de Bengkel de didactische gaven van danser Arnaud Kokosky Deforchaux bij zijn workshop Balinese dans voor een grote groep middelbare scholieren. Samen met een jonge Oooom Piet helper, Yinka, kind van Limburgse Peggy en Nigeriaanse Michael en ooit wonend in een heerlijk huis met pisang-klimboom in Jogja waar Lexa mocht logeren, ging Lexa naar een gamelan workshop door Nanang. Volgetekend!
Met een andere jonge helper, haar vrindje Mo, deed ze mee aan een workshop van Museum Nusantara waar je je eigen mobile mocht maken. Ze genoot van een workshop door Yvonne Keuls in hoe je je herinneringen voor het schrijven van verhalen kunt gebruiken. Oh- zo zou ik ook wel het accent en de zinsmelodie van mijn Indische tantes na willen kunnen doen!
In het Bintang zag ze de Wayang Revolusi van Ledjar en Nanang en in hun eigen stand, vlakbij Bibit en Bengkel, genoot ze ervan om de anak wayang, de poppen, te mogen demonstreren en mooi uit te stallen voor potentiele klanten. Ze was in het Bibit toen een jonge Indonesische vrouw Ki Ledjar Soebroto een interview afnam. Ze woonde een workshop gamelan door Nanang bij, met de zusjes Lapré tussen de grote gongs, en bekeek een Wayang Kancil voorstelling door Ledjar.
Ze volgde een lezing over Wayang in het Indonesië van Vandaag. Ze beluisterde de liedjes door Wouter Muller over de Njai, met commentaar van Reggie Baay. Ze kocht bij de Tong Tong stand naast het Bibit ook zijn boek- gesigneerd door de schrijver, en had een goed gesprek met hem.
Behalve het boek van Reggie Baay kocht Oooom Piets nichtje ook het prachtige boek van Florine Koning over 50 jaar Tong Tong. Ze bekeek ook de tentoonstelling met Ellen Derksen als jonge, elegante dame, jonger dan haar dochter nu. Ze ontmoette Florines kleine nichtjes na afloop van de boekpresentatie.
Het Indische meisje dat na een Pasarloze Haagse jeugd- onvoorstelbaar!- maar twee keer eerder pasarbezoeker was genoot na 12 jaar verkoper zijn op haar 13e Oooom Piet-pasar met volle teugen van waar ze zolang niet echt aan toekwam. [naar boven]

buku-buku

Ze liet wel drie Rampokan-boeken van Peter van Dongen door hem signeren- wat betekent dat je Peter de tijd moet geven, want hij maakt in elk boek een hele tekening voor je. Terwijl hij ondertussen uiterst intelligente en amusante, verhelderende, gesprekken kan voeren met jou en anderen. Zijn samenvatting van wat het voor hem betekent om Indo te zijn is kort maar krachtig: "Ik ben Indo. So what?"
Ook Yvonne Keuls signeerde op een enorm persoonlijke manier haar boeken en cd's.
Ook kocht Oooom Piets spijbelende nichtje leuke boekjes bij Laurens van Toradja, vriend en koffieschenker, maar ook antikwaar. Een mooi prentje van een toekang djahit werd neer gezet bij de naaimachine als Cok van Lexa pas wat later uit Leiden kwam omdat ze anders zo moe was dat ze fouten ging maken bij het naaiwerk.
Wie van heel speciale uitgaven houdt, ook uit of over de koloniale tijd in Nederlands Oost Indië of over Indonesië, kan goed terecht bij AioloZ, op de vrijdagse boekenmarkt in Amsterdam of online. AioloZ staat vooral bekend om een indrukwekkende Reve-collectie en om de unieke verzamelobjecten voor liefhebbers van de Nederlandse literatuur, maar ze hebben veel meer, en als u het zelf niet kunt vinden bij de catalogi op www.aioloz.com , kunt u het altijd aan Laurens zelf vragen. Die heeft misschien ook nog juist voor u interessante dingen waarvan u niet eens wist dat ze ooit gedrukt werden.
Kortom: ook op boekengebied was er veel te genieten op Tong Tong. [naar boven]

Indisch Erfgoed- Reggie, Rosanne, Cok

Ze gaf Reggie Baay een copie van de video Indisch Erfgoed, een videodocumentaire van visueel anthropologie-studente Rosanne de Jong uit 2008. Gemaakt voor het vak MaterIële Cultuur, over Oooom Piet en de Pasar Malam Besar. Maar Rosanne liet vooral Oooom Piets nichtje zien- op indringende, maar liefdevol manier. Voor Lexa-zelf een tot nadenken stemmende confrontatie met haar rol bij Oooom Piet en haar achterliggende motieven. Niet neo-koloniaal misschien, wel duidelijk post-koloniaal.
Er komt een scene in voor waar Lexa in het Cultuurpaviljoen de op Reggie Baays boek gebaseerde tentoonstelling bekijkt. Samen met djait Cok, trotse loot uit een adellijke familie in Gianyar, Bali, en na de laatste Pasar een tijd lang als pleegdochter bij Walter en Lexa inwonend.
Het commentaar op de foto's voor Rosanne en Cok is duidelijk een stukje verwerking van Lexa's eigen Indische verleden- een zoeken naar wat die Indische identiteit voor haar betekent. In de familie van de echte oom Piet, ingenieurs en eigenaars van suikerplantages, afstammelingen van kunstenaars en van een uitgeweken Walloonse dominee, in die deftige Indische familie ging je niet naar de Pasar.
Oom Piets vader Frits, de smalspooringenieur, hield gelukkig van volkskunst, maar Lexa's vader Jean, kleinzoon van een in Semarang bij Internatio rijkgeworden Amsterdamse timmerman, had meer respect voor Kunst-met-een-hoofdletter. Wayang purwa mocht, en de Borobudur werd als indrukwekkend monument erkend. Couperus Maar je luisterde echt niet naar krontjong of Indorock. Deed zeker niet aan linedancing. Er hing geen ikat achter de kapstok. En peetoom Lexis keek diep neer op die nep-batik overhemden en de vrolijke batik t-shirts van Lexa en Walter in de 70-er jaren..
Nog steeds jammer: geen jaarlijks uitje naar de Pasar Malam Besar.
Die bezocht Lexa voordat ze er zelf een standje had maar twee keer- als student samen met een ook in Indië-Indonesië geboren vriend, nu al jaren trouwe Oooom Piet- helper en goede klant, en veel later met Joke de Bondt, lerares Engels op het HML, van wie zij de naam Siem Boon voor het eerst hoorde. Want die was ook oudleerling van juffrouw de Bondt. [naar boven]

Wayang Kancil,Wayang Revolusi, Wayang Animasi

Pak Ledjar en zijn kleinzoon Ananto Wicaksono, alom bekend als Nanang, beiden dalang, poppenspeler, waren ook weer op de Tong Tong Fair. Bij grote uitzondering mochten zij voor de tweede keer optreden bij het ambitieuze en succesrijke Tong Tong Festival. Ook dit keer kwamen zij als Oooom Piets gast naar Nederland. Ze gingen ook naar andere delen van het Schengengebied, want ze waren ook uitgenodigd in Bremen en Parijs.
Zij traden dit jaar niet alleen op met Kantjil, maar ook, in verband met 60 jaar erkenning van de Republik Indonesia door Nederland, met Wayang Revolusi. Ze gaven daar op een groot scherm een animasi-voorstelling van, maar traden ook live op, compleet met begeleiding van een professioneel gamelanorkest.
De, nieuwe, workshop gamelan spelen door Nanang was steeds volgeboekt, net als de workshop wayangpoppen maken en leren bespelen, door Pak Ledjar en Nanang samen.
De poppen voor de wayang revolusi werden met onze bemiddeling op verzoek van Hans van den Akker speciaal voor Museum Bronbeek gemaakt. Bronbeek zorgde ook voor een filmregistratie van het met veel steun van Hedi Hinzler door Nanang geschreven spel toen dat in augustus 2008 in Jogjakarta in premiere ging. De poppen zijn nu bij Museum Bronbeek te bewonderen, net als de voor hun door Nanang gemaakte animasi, de video-bewerking.
Nanang is ook bezig met dvd's met wayang animasi van een aantal Kantjilverhalen- hopelijk volgend jaar te koop op de Tong Tong Fair. Oooom Piet wordt door Ledjar en Nanang in Jogja gepresenteerd als 'showroom Wayang Kantjil', dus wij hopen natuurlijk op een agentschap voor die dvd's.

dromen van kinderliedjes met Wieteke, Cok en Heri-
en een wervelende modeshow met Santie van Stichting Java Village

Geen tv vroeger bij Lexa thuis- en geen Late Late Lien Show. Wieteke van Dort leerde Lexa in 1999 bij het Indonesië-paviljoen van tuinbeurs fleurig kennen. Daar trad zij op met Aïs Lawalata en een Moluks kinderkerkkoor. Onvergetelijk leuk zoals zij met die kinderen samen zong. Lexa zag en hoorde Wieteke in 2004 prachtige liedjes zingen op het grote podium in tent 1, met baby Gilles op de arm. En ze zag in 2004, in het Bintangtheater, met Cok samen, Tante Lien en haar nichtje, want Wieteke had bij Cok kebaya's laten maken en gaf twee vrijkaartjes. Heerlijk, samen met allemaal mede-Indo's Geef mij maar nasi goreng zingen. Cok was vol bewondering voor Wieteke mooie stem en ge-amuseerd dat ook Lexa zo enthousiast meezong.
Ooit mag Cok misschien samen met Heri Lahamid en Wieteke Indonesische kinderliedjes zingen- Wieteke is zoals gezegd dol op kinderen. Zij zei ooit het een leuk idee te vinden om in de Bengkel met Cok en Gilles moeder Heri een programma met kinderliedjes te maken. Heri zingt altijd en overal en Cok zingt al jaren voor Radio Gianyar en heeft bijna net zo'n mooie stem als Wieteke!
Als Cok geen djait meer hoeft te zijn op de Tong Tong Fair kan ze natuurlijk ook bikkelles gaan geven in de Bengkel.
Of ze kan helpen bij een heel speciale modeshow met klanten die hun bij Oooom Piet gekochte kleren dragen. Speciale ontwerpen met handgeweven stoffen en pakaian adat, traditionele Indonesische kleding. Betjakrijderskloffie naast trouwkleding. Verse melati van Xotus voor een Javaanse bruid en bruidegom. Balinese danskleding.
Ziet u het al voor zich?
Cok, plechtig voortschrijdend met dulang op het hoofd opent de show- zoals in juli 2009 op de benefiet modeshow voor Stichting Java Village bij het Rijnlands Lyceum. Komang met een payung of een cakra achter haar. Dan een aantal Oooom Piet helpsters in de door Cok ooit genaaide kebaya's boven een strakke spijkerbroek. Gevolgd door helpers- en bloed-familie in op Bali speciaal voor Oooom Piet genaaide kleding. Tenslotte een wervelende show van de modellen ontworpen door modevakvrouw Santie de Klerk uit Zuid Afrika met haar internationale team scholieren uit Rotterdam, Leiden, Oegstgeest. Geïnspireerd door en gemaakt met Oooom Piet-materialen uit Indonesië.
Droomt u al mee?

onze allerspeciaalste helpers-
uit Indonesië hierheen gehaald door Oooom Piet

Dankzij medewerking van de Stichting Tong Tong zit er sinds 2004 aan onze stand een stuk vast met onze djaits, kleermakers. In 2008 waren dat naast Cok ook Bu Kancil, Esti en Heri. Maar hoeveel extra naaisters er ook waren, Cok kon toch de vele bestellingen niet aan, omdat er gewoon meer klanten met bestellingen aankwamen. Bovendien konden Bu Kancil en Esti in 2009 niet komen.
Dus dwong de Boss Lady djait en kokkie Cok soms om met Rita wat langer in Leiden te blijven. Zij kookten namelijk, met hulp van Komang, voor het hele Oooom Piet-helpersteam op de Tong Tong Fair. In de dapur, de grote keuken van het Plantsoen in Leiden. Die Balinees-Javaanse fusion cooking werd dan later in Den Haag in de gudang, het voorraadhok, opgewarmd en opgegeten.
Verplicht op vervoer wachtend in de zon in Leiden leerde Cok bovendien van Rita Sri Suwantari uit Yogya haar trots te overwinnen- ze durfde voor het eerst Nederlands te spreken- eindelijk, haar zesde keer hier. Niet altijd meteen te begrijpen, maar ze leert het snel. Dus Cok moet zeker terugkomen.
En we hopen dat Bu Kancil volgend jaar haar nog steeds groeiende schare cucu, kleinkinderen, weer een paar maandjes in Pekanbaru wil achterlaten om bij haar Indo-Belanda tjoetjoe te zijn en om Cok te helpen- de enige hulpnaaister in wie Cok volledig vertrouwen heeft. Terecht, want al kreeg Bu Kancil Lahamid geen beroepsopleiding zoals Cok zelf- ze naait al heel lang heel goed.
Ook Rita wilj graag terugkomen naar de Tong Tong Fair. Rita is niet alleen een prima verkoopster en helper, ze neemt ook erg goede foto's en maakt al jaren video's voor het alternatieve reisbureau in Jogja, Via-Via, waar zij als gids en docent Indonesisch haar geld verdient. Dus hopen wij dat de Tong Tong Fair haar toevoegt aan hun team fotografen en dat zij ook voor Oooom Piet video's gaat maken. [naar boven]

kinderactiviteiten-
Lexa laat wat vliegertjes op voor 2010 en later

De grenzen van de groei werden deze 13e Pasar heel duidelijk.
In 2010 dus een kleine en intieme verkoopstand met de door Tong Tong mede-gesponsorde djaits.
En een stuk met speciale kinderactiviteiten ernaast?
Een Tong Tong Fair zonder de vliegers van Oooom Piet zouden wij zelf in elk geval heel jammer vinden. Maar vliegers zonder Rubens Agaatsz, dat kan toch niet? Want onze Balinese vliegers zijn natuurlijk mooi als decoratie aan een muur of bij een groot feest, maar het allermooist zijn ze toch in de lucht. Vliegeren moet je lerent. En bij wie kan dat beter dan bij Rubens? Hij is bezig onze eigen Mo op te leiden tot vliegeraar, maar Mo zit nog op de basisschool, dus sabar aja, een beetje geduld..
Rubens vliegerworkshops in de Bengkel waren steeds overtekend- zoals wel meer workshops voor kinderen. Rubens is gewend bij het veldje achter Oooom Piets stand, zodra er een goed briesje waait, te gaan vliegeren.Dat ging in 2009 extra goed omdat het laden-lossen nu een eind verderop gebeurd- dus geen geparkeerde auto's meer. Als er binnen een paar tafels met banken staan kan hij als het weer tegenzit, net als bij Pasar Perron, kinderen hun eigen vliegers laten maken of versieren.
Op Pasar Perron zorgt Oooom Piet al jaren voor kinderprogramma's, en door de jaren heen verzorgde Ooooma Piet veel verjaarspartijtjes voor kinderen van 4 tot 10 jaar..
Wayangpoppen of je eigen gokmat maken- en natuurlijk ermee spelen. Leren hoe je op Bali gokt, met net-echte roepiah's en een echte grote gokmat. Een offertje met wierook voor geluk bij het dobbelen- met je eigen stenen. Of van jezelf een ondel-ondel-pop maken, zoals die uit West-Java die in 2008 op de Gouden Pasar stonden. Of in de eigen ondel-ondel van Oooom Piet kruipen en proberen of je ermee kunt dansen. Heri doet het wel voor.
Natuurlijk mogen kinderen al jaren bij de stand van Oooom Piet onze lawaaimakers uitproberen, en onze kinder-angklung, en de Balinese rindik. Ook wedstrijdjes met de gansingan bambu- de bromtol, zijn een traditie geworden. En toen er nog een tentpaal was liepen daar soms kinderen omheen met aan een touwtje achter zich aan hun kruipbeestjes.
En vroeger verkleedden kinderen zichook op de Pasar in sarung en kebaya- toen het nog stil en rustig en klein was bij Oooom Piet. En zoals op verjaarspartijtjes met Ooooma Piet dan verkleed op de foto- die snel afgedrukt wordt en meteen meekan als sleutelhanger. En zo een mooie herinnering is aan gezellig bezigzijn bij Ooooma Piet en haar helpers op de Tong Tong Fair. [naar boven]

tanah air kita- ons geboorteland, of:
dunia kita- onze wereld- inclusief 'de anderen'

Oooom Piet is grootgeworden door de Geur van Indië/Indonesië te verkopen- letterlijk en figuurlijk. Maar er zijn meer landen met mensen die geld heel goed kunnen gebruiken en die mooie dingen maken en/of mooie grondstoffen hebben en mooie stoffen om kleding en tassen mee te maken.
Dus kopen wij al jaren stenen en kralen in bij bevriende collega's zoals de Afghaan Isaq Ibrahimi, van Parwan in Amsterdam, en bij het aardige Indiase echtpaar van Nita Gems in Eindhoven. Die kralen en stenen namen we mee naar Yogya en Bali om er speciale sieraden mee te laten maken. En de uit dit zaken doen gegroeide vriendschappen met mensen die weten wat oorlog en verbanning kan aanrichten koesteren wij.
Wat is precies het verschil tussen als Indiër niet meer welkom zijn in Oeganda of als Belanda wegmoeten uit de nieuwe Republik Indonesia?
Indonesië, 'tanah air kita', zoals ik het tijdens de Tong Tong Fair tegen een collega uit Jakarta noemde, is van ons samen- het Bahasa heeft voor dat soort 'wij, ons' een apart woord-kita. Het is een vaste uitdrukking voor 'ons land', letterlijk 'onze aarde en water', je zegt nooit tanah air kami- met het woord voor 'ons, maar zonder jou, de aangesprokene' Die collega stak meteen haar armen uit en drukte mij tegen zich aan toen ik het zo over Indonesië had. Ik was ontroerd maar ook wat verbaasd.
Later sprak ik met twee jongere Indonesische vrouwen over een plannetje van mij om Pak Ledjar een soort wayang potret te laten maken van Raden Saleh, een Indonesiër die in Nederland schilder was. En toen zei een van die twee vrouwen, getrouwd geweest met een Nederlander en hier al jaren wonend: "Ik voel hier vlinders", en legde haar hand op haar hart. Ikzelf voelde toen mijn ogen wat vochtig worden. Ontroerd maar ook wat verdrietig.
Kennelijk is het een uitzondering als een Belanda Indo, want dat ben ik, al zie je het misschien niet aan me, als een Indisch meisje zich tussen haar geboortelandgenoten plaatst. Kita, samen, niet kami, zonder jullie, naast of zelfs tegenover jullie.
Maar eigenlijk voel ik me steeds minder Belanda en ook minder Indo. Ik heb een Amerikaanse man en drie Amerikaanse dochters, van wie een in Oxford, U.K. woont en een ander met een Jamaicaan getrouwd is.
Het is tijd om het te hebben over dunia kita, de wereld van ons allen. [naar boven]

na de oorlog-
Montessori, meer dan didactiek

Lexa houdt eigenlijk niet zo van regels en wetten. Vraag maar bij Tong Tong. Vraag maar aan klanten. Vraag maar aan moeders die hun kinderen hebben geleerd alleeen met hun ogen naar winkelwaren te kijken. En dan moeten ze bij Oooom Piet bijna met hun handen kijken en al spelende leren hoe een bamboe bromtol werkt, of een kruipbeestje kruipt. Die tegendraadse, licht anarchistische kant deelt zij met haar vader, die de eerste vier jaar van haar leven straalde door afwezigheid. Hij zat krijgsgevangen in Japan en vond later alle politiek vuiligheid. Het 'spelen is leren' komt van Maria Montessori.
Lexa zat, net als Tong Tong directeur Siem Boon, op het Haags Montessori Lyceum. Daar ging zij heen door haar byzonder in onderwijs geïnteresseerde moeder. Bij Mieneke, afstammeling van Van Riemsdijk nog, was er genoeg Indisch bloed doorheen gefladderd, zoals Juffie de Corte dat zo mooi zei, dat zij officieel tot Belando Indo was bestempeld. Tijdens de Japanse bezetting was zij daarom als alleenstaande moeder voor vier buitenkampkinderen verantwoordelijk.
Op de Merdikaweg in Bandoeng/Bandung, de plek waar Lexa in plaats van een doktershuis een politiebureau vond- gelukkig met een mooie, grote waringin (door Indonesiërs beringin genoemd), groeide in de oorlog een soort commune van vrouwen en kinderen. Naar school gaan kon niet, dus er werd thuisonderwijs gegeven door Mammie Mieneke en op de boot naar Holland door tante Jane.
Na de oorlog, toen we als gezin een eigen half huis hadden en niet meer, opgedeeld, inwoonden, over vrienden en familie verdeeld, hoefden de kinderen ook niet meer naar de Christelijke school van het gastgezin.
Toen mocht Lexa, en later haar kleine zusje, naar Montessorischool Vreugd en Rust. Lexa herinnert zich de villa waarin de school was ondergebracht nog goed, en de hertenkamp met een bruggetje naar al die leuke dieren. En ze herinnert zich Sur le Pont, d'Avignon- een liedje dat haar moeder Mienek gebruikte toen ze er Franse les gaf. On-y danse, on-y dans.,
Dansend en spelend, verkleed als Franse dametjes en heertjes of als Sambo, le petit nègre, en de tot pannekoek smeltende tigre, leerden wij Frans. Mieneke kon geen orde houden, maar in talen en en in het met kinderen omgaan blonk ze uit. En ze had sterke ideeën over hoe onderwijs de wereld tot een betere plek kan maken. [naar boven]

het HML, oorlogen, PSP, kabouters en One World

Het HML had inderdaad veel invloed had op Lexa's manier van tegen de wereld aankijken. Daarover werd pas veel later, door vriend geworden leraren gesproken. Veel leraren zaten tijdens de oorlog in het verzet. Conrector Ringrose zat in een Jappenkamp.
Het HML gaf projectonderwijs, en oudleerling Lexa leidde een groepje bij het Israel-project onder leiding van mevrouw Westerweel, die haar kampervaringen diep in zich meedroeg. Zij had een kind in Israel en het project liet de leerlingen zich verdiepen in de situatie van de Palestijnse vluchtelingen.
Het HML was de broedplaats van de latere Kabouterbeweging, en van de PSP, de Pacifistisch Socialistische Partij. En Siem Boons manier van tegen de wereld aankijken verraadt ook HML-invloed. Veel Indo's houden niet van vreemde, niet Indisch-Indonesische stands op hun pasar, maar Siem en haar moeder hebben zich daar nooit door laten leiden tot het weren van Afghanen, Indiërs, Vietnamezen.
De stichting achter Oooom Piet begon haar bestaan met het uitbrengen op 17 september 1997 van Bevrijdingsdag, een ideeënnovelle van Wil Mannesse. Hij was Lexa's klasseleraar en docent geschiedenis op het HML, en een heel belangrijke inspirator van veel van zijn leerlingen.
Bij de feestelijke boekpresentatie was Mieneke als trotse moeder aanwezig, en Joke de Bondt, lerares Engels van Lexa en later van Siem Boon op het HML verblijdde velen met haar komst. HML-koempoelan in Leiden. Een oude vriend van het Amsterdamse Montessori Lyceum, Max Arian, in Limburg ondergedoken tijdens de Tweede Wereldoorlog, deed mee aan het spel voor stemmen en beelden waarmee Bevrijdingsdag werd uitgebracht.
Max bezorgde me in de 60-er jaren een baantje als Executive Secretary of the Youth and Student Division of The World Association of World Federalists. Lexa mocht het jeugdgedeelte van een WAWF congres helpen organiseren, waarbij zij met de econoom Jan Tinbergen te maken kreeg. Die zat ooit met haar vader Jean Klusmans op de HBS in dezelfde klas. Toen Jean arts in ruste was, was hij er heel trots op dat hij deze byzondere man kende. Dokter Klusman was toen psycho-geriatrisch patiënt , een goed woord voor iemand bij wie de dementie een soort vlucht leek uit de deprimerende kampherinneringen. Die zijn als je niet werkt heel moeilijk weg te duwen. Veel kinderen van oorlogsslachtoffers kenden dan ook het verschijnsel werkaholic van hun vaders nog voor dat woord bedacht was.
Ook de jurist en polemoloog Röling steunde de beweging voor One World, One Law.
En Lexa, die eigenlijk meer hield van One world dan van Law, raakte zelfs betrokken bij de uitreiking van een erelidamaatschap aan de in de Vietnamjaren, zacht uitgedrukt, omstreden McNamara. Twee byzonder aardige Amerikaanse filantropen legden haar in Den Haag tijdens een ontbijtbespreking in... Hotel Des Indes uit dat McNamara achter de schermen zijn in Vietnam volledig vastgelopen president Johnson probeerde te helpen iets anders te zijn dan alleen Johnson-Moordenaar. [naar boven]

druppeltjes tellen-
ras, een sociaal construct

Lexa leerde veel van een van haar dochters, cultureel anthropologe Rivke Jaffe, en van haar in de Caraibische identititeit gespecialiseerde schoonzoon, Wayne Modest uit Kingston, Jamaica. Onder andere dat ras een sociaal construct is.
Interessant dus om te zien hoe een Indo, die al jaren bij Oooom Piet op de Tong Tong Fair helpt en zich onmisbaar heeft gemaakt, ermee omgaat als Lexa opeens een aantrekkelijke nieuwe jonge medewerker introduceert.
Mikel komt uit Cameroun en spreekt Frans en een beetje Engels, maar geen Nederlands.Hij is getrouwd is met een trouwe Oooom Piet medewerkster van vroeger, een boezemvriendin van Lexa's dochter Rivke. Mikel is een allochtoon, niet van de jaren veertig of vijftig maar van nu. Wij moesten daarom "speels en creatief" omgaan met de ellende van het Wildersdenken binnen Oooom Piet.
Op de Tong Tong Fair stammen zowel veel klanten als een aantal helpers uit een koloniale cultuur waar alle druppeltjes bloed geteld werden en waar zelfs je salaris of je kat, je gaji- je loon dus, bepaald werd door hoeveel Neerlands Bloed er door je ad'ren vloeide. Maar het gaat hier over een soort bloedarmoede, namelijk armoe van de geest.
Het gaat hier over de erfenis van tempo doeloe, die goeie ouwe tijd toen mijn tante Lucy uit de Soos werd geweerd omdat het Indische bloed dat door haar Hollandse aderen stroomde haar huid te duidelijk gekleurd had. Terwijl haar iets lichter uitgevallen zus er wel welkom was.
De wortels van het anti-allochtonengevoel ligt bij veel Indische mensen waarschijnlijk in de traumatische ontworteling en de kwetsende gebeurtenissen zo'n halve eeuw geleden. Herinneringen daaraan worden gelukkig steeds makkelijker met anderen gedeeld, bijvoorbeeld met het nichtje van Oooom Piet. Herinneringen aan die kille ontvangst in het Land van Herkomst, waar de zogenaamde repatrianten ook als ze niet eens donker waren werden uitgescholden voor Inda-pinda-Poepchinees. Terugschelden met Kaaskop kon de pijn niet echt verzachten, en dus meent een te hoog percentage Indo's dat je alle Marokkanen, Turken, Surinamers en Afrikanen in Nedraland over één kam kunt scheren.
Discriminatie of racisme? Zolang mensen maar één vrind hebben met een donkere huid willen ze niet racist genoemd worden. Misschien terecht, maar het is een dun lijntje dat de twee scheidt. [naar boven]

praatjes en plaatjes

Sommigen weten het al: het schoolfrikkenbloed stroomt door al Lexa's aderen. Met haar liefde voor leuteren en lieve oudjes hoopt zij daarom, met fotoseries van 13 jaar reizen in haar geboorteland, en van foto's uit de grote historische familievoorraad, "kleur te brengen in de grijsheid van de levens van ouden van dagen"- of hoe dat in de statuten van de 16 september stichting staat. Met na afloop thee en spekkoek of onde-onde en een gezellig groepsgesprek.
Misschien mag ze ooit in het Bibittheater haar Wijze Woorden tot een select publiek richten. En misschien mag ze ergens leuke dingen doen met de kinderen die de laatste jaren weer in steeds grotere aantallen aanwezig zijn op de Tong Tong Fair.
Dat gaat ze in elk geval buiten Tong Tong doen: schoolprogramma's en kinderfeestjes.
Dit alles wel tegen betaling, want de AOW is niet echt toereikend voor alle andere spannende plannetjes, waarover hieronder meer.
Voor wie nog geduld heeft om verder te lezen. [naar boven]

Stoute Lexa goes global

Ik weet het: we zitten in Nederland, dus we moeten Nederlands spreken- zegt Wilders.
Maar ik ben ook een Vriend Van Vrijheid, en ik zeg t liever lekker allitererend in het Engels: Lexa goes global. Wat bedoel ik daarmee?
Dat ik me niet meer wil laten beperken door waar ik toevallig geboren ben of waar ik opgroeide, of waar ik mn kinderen kreeg- allemaal dierbare plekken, mooie landen, goede vrienden, maar: Stoute Lexa wil meer.
Wat dan wel?
Prachtige borduursels uit Vietnam, en die soap pebbles die in de coöperatie van Sarah Chayes in Afghanistan gemaakt worden- rozengeur en maneschijn in een plek waar verder vooral veel papavers dood en verderf brengen. In Marokko gaan kijken waar mijn mede-allochtonen zijn opgegroeid of waar zij hun Opa's en Oma's geregeld opzoeken in de vakantie. Bij Houria logeren, die na een keuken schoonmaakt te hebben die een weeklang gebruikt werd voor het eten koken voor 20 Oooom Piet-helpers in Den Haag het goed-nederlandse woord smerig gebruikte.
En dan meteen even de Marokkanse bergen in om bij een van de mensen van onze favoriete levensmiddelenzaak te logeren, en bij de vader van de baas van die zaak, een Berber in de woestijn. En bij de moeder van een Frans-Bulgaarse collega van Walter, die in Rabat woont.
En zoals in 2006 een stopover maken in Hong Kong, de stad van peetoom Lexis, en naar Beijing vliegen, waar Walters uncle Sidney woont. Die is al over de 90- met een half-Chinese kleindochter die iets kritischer over sommige zaken lijkt te denken dan haar nog steeds Mao verdedigende opa.
En dan met de trein terug naar de knoflookpelsters in Xian aan wie we zulke warme herinneringen hebben. En in het hartje van Xian die prachtige Chinese wayangpopjes kopen. [naar boven]

Mimpi Manis

Voor onze leuke spulletjes kan u hopelijk nog lang terecht bij OPWarungWeb.
En Cok is wat ons betreft elk jaar welkom in Leiden- oergezellig zo'n leuke pleegdochter in huis. Dus als zij er is kunt u bij haar terecht voor mooie kebaya's en veel meer- ze is al aan het oefenen gaan op Javaans-Indische gerechten zodat u kunt kiezen tussen kleding-op-maat en een complete gecaterde maaltijd-op-maat.
En ook als Komang niet meer naar Leiden-Den Haag komt hoeft u hem niet te missen. Hij heeft het geld van wel 6 pasars gebruikt om een Pondok te bouwen die meer lijkt op een Istana- een hutje als een paleis dus, met uitzicht over sawahs en 's ochtends de geluiden van apen die de rivier oversteken. 's Avonds speelt Komang net als bij de stand van Oooom Piet als het 's avonds rustig is graag op de rindik, gezellig samen met zijn zoontje Agus die het volgens de trotse vader nog beter kan dan hijzelf.
En als u wilt kan u op uw balai- balkon, galerij, vrienden ontvangen voor een verrukkelijk maaltje, gecaterd bij djait maar ook kokkie istimewa Cok.
Als Cok op Bali is kunt u bij haar op de Pasar siang van Gianyar een mooie lap kopen voor een mooi of leuk kledingstuk. Maar u kunt ook gewoon even gaan buurten en kijken of haar Nederlands echt nog steeds beter wordt. En dan kunt u, op dezelfde markt boven, fruit en lekkers inkopen en bij Komangs moeder bedelen of zij injen wil maken- tot pap gekookte zwarte ketan, kleefrijst, met gula merah- wat in Indische gezinnen gula djawa heet.
Die injen kunt u trouwens ook kopen op de markt van Sampalan, en dan het koken toevertrouwen aan de vrouw van onze vriend en ojek, motorrijder, Made Gata, als u de boottocht van Padang Bai of Kusamba naar Nusa Penida aandurft, een eiland dat een heel speciaal deel is van de provincie Bali.
Moeten we onze hele website eigenlijk Mimpi Manis noemen- zoete dromen met een licht-manische tendens?
Ach- dankzij een klein maar goed fuctionerend bestuur van de 16 september stichting en drie opbouwend-kritische kinderen en een steungevende en streng-maar-lieve echtgenoot denk ik dat u en Stoute Lexa en de Nieuwe Oooom Piet het samen heel goed kunnen hebben.
www.StouteLexa.eu is een goed plan, maar nog lang geen feit. Voorlopig kunt u dus ook nog geen site openen. Het wordt eentonig: sabar- geduld. [naar boven]